Scorpiace

Chapter 1

Magnum de modico malum scorpio terra suppurat. tot

uenena quot et genera, tot pernicies quot et species, tot dolores

quto et colores. Nicander scribit et pingit. et tamen

unus omnium uiolentiae gestus de cauda, non ore; quae cauda

erit, quodcumque de postumo corporis propagatur et uerberat.

*** perinde scorpii: series illa nodorum uenenata intrinsecus

uenula subtilis arcuato impetu insurgens hamatile spiculum in

summo tormenti ratione stringit. unde et bellicam machinam

retractu tela uegetantem de scorpio nominant. id spiculum

et fistula est patula tenuitate et uirus, qua figit, in uulnus

effundit. familiare periculi tempus aestas; Austro et Africo

saeuitia uelificat. in remediis naturalia plurimum; aliquid et

magia circumligat; medicina cum ferro et poculo occurrit.

nam et praebibunt quidam festinando tutelam; sed concubitus

exhaurit, et denuo sitiunt. nobis fides praesidium, si non et

ipsa percutitur diffidentia signandi statim et adiurandi et iniciendi

bestiae calcem. hoc denique modo etiam ethnicis

saepe subuenimus, donati a deo ea potestate, quam apostolus

dedicauit, cum morsum uiperae spreuit. quid ergo promittit

stilus iste, si fides de suo tuta est? ut et alias de suo tuta

sit, cum suos scorpios patitur. acerba mediocritas et istis et

genus uarium et uno niodo armantur et certo tempore subornantur

nec alio quam ardoris. hoc apud Christianos persecutio

est. cum igitur fides aestuat et ecclesia exuritur de

figura rubi, tunc Gnostici erumpunt, tunc Valentiniani proserpunt,

tunc omnes martyriorum refragatores ebulliunt calentes

et ipsi offendere, figere, occidere. nam quod sciant multos

simplices ac rudes tum infirmos, plerosque uero in uentum et

si placuerit Christianos, numquam magis adeundos sapiunt,

quam cum aditus animae formido laxauit, praesertim cum

aliqua iam atrocitas fidem martyrum coronauit. itaque primo

trahentes adhuc caudam de affectibus applicant aut quasi in

uacuum flagellant: haeccine pati homines innocentes? ut putes

fratrem aut de melioribus ethnicum. siccine tractari sectam

nemini molestam? dehinc adigunt: perire homines sine causa.

perire enim, et sine causa, prima fixura. exinde iam caedunt:

sed nesciunt simplices animae, quid quomodo scriptum sit,

ubi et quando et coram quibus confitendum, nisi quod nec

simplicitas ista, sed uanitas, immo dementia pro deo mori

ut qui me saluum faciat. sic is occidet, qui saluum facere

debebit? semel Christus pro nobis obiit, semel occisus est,

ne occideremur. si uicem repetit, num et ille salutem de

mea nece expectat? an deus hominum sanguinem flagitat,

maxime si taurorum et hircorum recusat? certe peccatoris

paenitentiam mauult quam mortem. et quomodo non peccato

rum desiderat mortem? haec et si qua alia adinuenta

haereticorum uenenorum quem non uel in scrupulum figant,

si non in exitium, uel in bilem, si non in mortem? at tu, si

fides uigilat, ibidem scorpio pro solea anathema inlidito et relinquito

in suo pure morientem. ceterum, si plagam satiauerit,

intimatur uirus et properat in uiscera; statim omnes pristini

sensus retorpescunt, sanguis animi gelascit, caro spiritus

exolescit, nausea nominis inacrescit. iam et ipsa mens sibi,

quo uomat, quaerit, atque ita infirmitas, semel quae percussa

est, sauciatam fidem uel in haeresin uel in saeculum exspirat.

et nunc in praesentia rerum est medius ardor, ipsa canicula

persecutionis, ab ipso scilicet cynocephalo. alios ignis, alios

gladius, alios bestiae Christianos probauerunt, alii fustibus interim

et ungulis insuper degustato martyrio in carcere esuriunt.

nos ipsi ut lepores, destinata uenatio, de longinquo

obsidemur, et haeretici ex more grassantur. itaque tempus

admonuit aduersus nostrates bestiolas nostratem [mederi] theriacam

stilo temperare. qui legeris, biberis. nec necin

potio. si eloquia domini dulcia super mella et fauos,

inde pigmenta suut. si lacte et melle promissio dei manat,

hoc sapiunt quae illuc faciunt. uae autem qui dulce in

amarum et lumen in tenebras conuertunt! perinde

enim et qui martyriis refragantur salutem perditionem interpretantes

tam dulce in amarum quam lucem in tenebras reformant

atque ita miserrimam hanc uitam illi beatissimae

praeuertendo tam amarum pro dulce quam tenebras pro luce

supponunt.

Chapter 2

Sed nondum de bono martyri, nisi de debito primum, nec.

ante de utilitate eius, quam de necessitate discendum. auctoritas

diuina praecedit, an tale quid uoluerit atque mandauerit

deus, ut qui negant bonum non suadeantur accommodum, nisi

cum subacti fuerint. ad officium haereticos compelli non inlici

dignum est. duritia uincenda est, non suadenda. et utique

satis optimum praeiudicabitur quod probabitur a deo constitutum

atque praeceptum. sustineant euangelia paulisper, dum radicem

eorum exprimo legem, dum inde elicio dei uoluntatem

unde et ipsum recognosco: ego sum, inquit, deus deus tuus,

qui te eduxi de terra Aegypti. non erunt tibi dii alii

praeter me. non facies tibi simulacrum eorum quae

in caelo et quae in terra deorsum et quae in mari infra

terram. non adorabis ea, neque famulaberis eis.

ego enim dominus deus tuus. item in eadem Exodo: ipsi

uidistis, quod de caelo locutus ad uos sim. non facietis

uobis deos argenteos, et deos aureos non fa-

cietis uobis. secundum haec et in Deuteronomio: audi

Israel, dominus deus tuus unus est, et diliges dominum

deum tuum ex toto corde tuo et totis uiribus tuis

et ex tota anima tua. et rursus: nec obliuiscaris domini

dei tui, qui te eduxit de terra Aegypti ex domo

seruitutis. dominum deum tuum timebis et illi famulaberis

soli et illi adgutinaberis et in nomine

eius deierabis. non ibitis post deos alienos ex deis

nationum, quae circum uos, quia aemulatur deus

deus tuus in te, et ne iratus indignetur et exterminet

te a facie terrae. sed et proponens benedictiones

et maledictiones: benedictiones, inquit, si audieritis prae-.

cepta domini dei uestri, quaecumque ego praecipio

uobis hodie, et non erraueritis de uia quam mandaui

uobis, ut abeuntes seruiatis deis aliis, quos non

scitis. de quibus omnifariam extirpandis: perditione perdetis,

inquit, omnia loca, in quibus seruierunt nationes

deis suis, quas uos possidebitis hereditate, super

montes et colles et sub arbores densas, quasque effodietis

aras eorum, euertetis et comminuetis staticula

eorum et excidetis lucos eorum, et sculptilia

ipsorum deorum concremabitis igni et disperdetis

nomen eorum de loco illo. adhuc ingerit, cum introissent

terram promissionis et exterminassent nationes eius: caue

tibi, ne sequaris eas posteaquam exterminatae fuerint

a facie tua, ne requisieris deos illarum dicens, quemadmodum

faciunt nationes deis suis, ut et ego ita

faciam. sed et, si ipse prophetes, inquit, exsurrexerit

in te aut somnium somnians et dederit tibi signum

uel ostentum et uenerit et dixerit, eamus et seruiamus

diis aliis, quos non scitis, ne audiatis sermonem

prophetae aut somniatoris illius, quia temptat uos

dominus deus uester, an ex toto corde uestro et ex

tota anima uestra timeatis deum. post dominum

4] Deut. 11, 27 sqq. 8] ibid. 12, 2 sqq. 16] ibid. 12, 30. 20] ibid.

13, 1 sqq.

deum uestrum abibitis et hunc timebitis et praecepta

eius custodietis et uocem eius audietis et illi

seruietis et illi adiciemini. prophetes autem uel

somniator ille morietur; locutus enim est ad seducendum

te a domino deo tuo. sed et alio titulo: si

autem rogauerit te frater tuus ex patre uel matre ant

filius tuus aut filia tua aut mulier quae in gremio

tuo est aut amicus qui animae tuae par est clam

dicens, eamus et seruiamus diis aliis, quos non scis,

nec patres tui, ex deis nationum, quae circum te proxime

aut longe, ne uelis ire cum illo, et ne audieris

eum. non parcet oculus tuus super eum nec desidera

bis nec saluabis eum; adnuntians adnuntiabis

de eo. manus tuae erunt in eum in primis ad occidendum,

et manus populi tui in nouissimis, et lapi-

dabitis illum, et morietur, quoniam quaesiuit auertere

te a domino deo tuo. subicit etiam de ciuitatibus,

si quam ex his constitisset suasu iniquorum hominum transisse,

ad deos alios, ut interficerentur omnes incolentes eam,

et deuota menta, fierent uniuersa eius, et colligerentur omnia

spolia eius in omnes exitus eius et igni cremarentur cum

omnibus uasibus suis et cum omni populo in conspectu domini

dei, et non erit habitabilis, inquit, in aeternum,

non reaedificabitur amplius nec adhaerebit quicquam

manibus tuis ex deuotamento eius, uti auertatur dominus

ab indignatione irae suae. maledictionum quoque

ordinem ab idolorum execratione commisit: maledictus homo

qui fecerit sculptile aut fusile aspernamentum, opus

manuum artificis, et collocauerit illud in abscondito.

in Leuitico uero: ne sequimini, inquit, idola et deos fusiles

non facietis uobis. ego dominus deus uester.

et alibi: filii Israel famuli pueri mei. hi sunt quos

eduxi de terra Aegypti. ego dominus deus uester.

non facietis uobis manu facta nec sculptile

staticulum statuetis uobis. nec lapidem scopum ponetis in

terra uestra. ego dominus deus uester. et haec quidem

prima per Moysen dicta sunt ad omnes utique pertinentia,

quoscumque dominus deus Israelis perinde de Aegypto superstitiosissimi

saeculi et de domo humanae seruitutis eduxerit.

sed et deinceps omne os prophetarum eiusdem dei uocibus

sonat eandem legem suam eorundem praeceptorum instauratione

cumulantis nec aliud primum tam principaliter denuntiantis,

quam ab omni factura atque cultura idolorum cauere;

utperDauid: dii nationum argentum et aurum, oculos

habent nec uident, aures habent nec audiunt, nares

habent nec odorantur, os nec locuntur, manus nec

contrectant, pedes nec ingrediuntur. similes erunt

illis, qui ea faciunt et qui fidunt in illis.

Chapter 3

Nec putem disceptandum, an digne deus prohibeat nomen

et honorem suum mendacio addici, an digne quos ab errore

superstitionis auulserit rursus in Aegyptum regredi nolit, an

digne a se non patiatur absistere quos sibi adlegit. ita nec

illud expectabitur retractari a nobis, an obseruari uoluerit disciplinam

quam uoluit instituere et an merito ulciscatur desertam

quam uoluit obseruatam, quando frustra instituisset, si

obseruari eam noluisset, et frustra obseruari uoluisset, si

uindicare noluisset. sequitur enim, ut has definitiones dei aduersus

superstitiones tam euictas quam etiam uindicatas probem,

quoniam ex his tota martyriorum ratio constabit. aberat

apud deum in monte Moyses, cum populus tam necessariam

absentiam eius impatiens deos sibi producere quaerit, quo se

potius ipse perdiderit. urgetur Aaron, et iubet inaures feminarum

suarum in ignem conferri. amissuri enim erant in iudicium

sibi uera ornamenta aurium, dei uoces. sapiens ignis

effigiem uituli defundit illis suggillans illic cor habentes ubi

et thesaurum, apud Aegyptum scilicet, inter cetera animalia

bouis etiam cuiusdam consecratricem. itaque tria milia hominum

a parentibus proximis caesa, quia tam proximum parente

m deum offenderant, transgressionis et primordia et merita

dedicauerunt. in Arithmis cum diuertisset Israel apud Sethim,

abeunt libidinatum ad filias Moab, inuitantur ad idola, ut et

spiritu fornicarentur, edunt denique de pollutis eorum, dehinc.

et adorant deos gentis et Beelphegor initiantur. ob hanc

quoque idololatrian moechiae sororem uiginti tria milia domesticis

obtruncata gladiis diuinae irae litauerunt. defuncto Iesu

Naue derelincunt deum patrum suorum et seruiunt idolis Baalim

et Astartis, et iratus dominus tradidit eos in manibuss

diripientium, et diripiebantur ab illis et uenumdabantur inimi

cis, nec poterant omnino subsistere a facie inimicorum

suorum. quocumque processerant, manus erat super illos

in mala, et conpressati sunt ualde. post quae instituit super

illos deus Critas, quos Censores intellegimus. sed nec istis

obaudire perseuerauerunt. ut quis critarum obierat, illi ad

delinquendum supra quam patres eorum, abeundo post deos

aliorum et seruiendo et adorando eos. itaque dominus iratus,

quoniam quidem, ait, transgressi sunt gens ista pactum

meum, quod disposui patribus eorum, et non audierunt

uocem meam, et ego non aduertam ad auferendum

uirum a facie eorum ex nationibus, quas reliquit

decedens Iesus. atque ita per omnes paene annales critarum

et deinceps regum reseruatis gentium circumcolarum uiribus

bello et captiuitate et iugo allophylorum iram dei pensauit

Israel, quotienscumque ab illo maxime in idololatrian exorbitauerunt.

Chapter 4

Hanc igitur si a primordio constat et prohibitam de

tot tantisque praeceptis et numquam inpune commissam de

tot tantisque documentis nec ullum tam superbum crimen

deputari apud deum, quam huiusmodi transgressionem, ultro

intellegere debemus diuinarum et denuntiationum et executionum

intentionem iam tunc martyriis patrocinatam non modo

non dubitendis, uerum etiam sustinendis, quibus scilicet locum

fecerat prohibendo idololatrian. aliter enim martyria non

euenirent. et utique auctoritatem suam praestruxerat uolens

ea euenire quibus locum fecerat. nunc enim de dei uoluntate

conpungimur, et ingeminat scorpius plagam, hanc negans,

hanc accusans uoluntatem, ut aut alium deum insinuet, cuius

haec non sit uoluntas, aut nostrum nihilominus destruat,

cuius talis sit uoluntas, aut omnino neget uoluntatem dei, si

ipsum negare non poterit. nos autem de deo alibi dimicantes

et de reliquo corpore haereticae cuiusque doctrinae

nunc in unam speciem congressionis certas praeducimus lineas,

.

non alterius dei quam Israelis eam defendentes uoluntatem

quae martyriis locum fecerit, tam ex praeceptis prohibitae

semper quam ex iudiciis punitae idololatriae. si enim praeceptum

obseruando uim patior, hoc erit quodammodo obseruandi

praecepti praeceptum, ut id patiar per quod potero

obseruare praeceptum, uim scilicet, quaecumque mihi imminet

cauenda ab idololatria. et utique qui inponit praeceptum,

extorquet obsequium. non potuit ergo noluisse ea

euenire per quae constabit obsequium. praescribitur mihi, ne

quem alium deum dicam, ne uel dicendo, non minus lingua

quam manu, deum fingam neque alium adorem aut quo moLdo

uenere praeter unicum illum, qui ita mandat, quem et iubeor

timere, ne ab eo deserar, et de omni substantia diligere, ut

pro eo moriar. huic sacramento militans ab hostibus prouocor.

par sum illis, nisi illis manus dedero. hoc defendendo

depugno in acie, uulneror, concidor, occidor. quis hunc

militi suo exitum uoluit, nisi qui tali sacramento eum consign

auit?

Chapter 5

Habes igitur dei mei uoluntatem. occursum est huic

plagae. iam alium ictum consideremus de uoluntatis qualitate.

longum est, ut deum meum bonum ostendam, quod iam

a nobis didicerunt Marcionitae. deum interim sufficit dici,

ut necesse sit bonum credi. malum enim deum qui praesumpserit,

constare in utroque non poterit: aut deum negarere debebit

quem malum existimarit, ant bonum dicere quem deum

pronuntiauerit. bona igitur erit et uoluntas eius qui nisi

bonus non erit deus. probabit hoc etiam ipsius rei bonitas

quam deus uoluit, martyrii dico, quia bonum non nisi bonus

noluit. bonum contendo martyrium apud eundem deum, a quo

et prohibetur et punitur idololatria. obnititur enim et aduersatur

idololatriae martyrium. malo autem obniti et aduersari

nisi bonum non potest. non quasi negem esse aemulationem

tam malorum inter se quam et bonorum, sed alia condicio est

huius tituli. martyrium enim non de communi aliqua militia.

certat cum idololatria, sed de sua gratia; liberat enim ab idololatria.

quod a malo liberat, quis non bonum pronuntiabit?

quid aliud est aduersatio idololatriae atque martyrii quam

mortis et uitae? in tantum uita martyrio deputabitur, quantum

morti idololatria. uitam qui malum, dixerit, habet mortem,

quam bonum dicat. est et haec peruersitas hominum salutaria

excutere, exitiosa suscipere, periculosa conquirere, medicamina

deuitare, aut mori denique citius quam curari desi-

derare. nam et medicinae praesidium plures qui refugiunt:

plures enim stulti, plures timidi et male uerecundi. et est

plane quasi saeuitia medicinae de scalpello deque cauterio, de

sinapis incendio; non tamen secari et inuri et extendi morderique

idcirco malum, quia dolores utiles affert, nec quia

tantummodo contristat, recusabitur, sed quia necessario contristat,

adhibebitur. horrorem operis fructus excusat. ululans

denique ille et gemens et mugiens inter manus medici

postmodum easdem mercede cumulabit et artifices optimas

praedicabit et saeuas iam negabit. sic et martyria desaeuiunt,

sed in salutem. licebit et deo in uitam aeternam per ignes

et gladios et acerba quaeque curare. sed medicum quidem

miraberis etiam in illo, quod ferme pares adhibet qualitates

medellarum aduersus qualitates querellarum, cum quasi de

peruerso auxiliatur per ea subueniens per quae laboratur. nam

et calores caloribus amplius onerando compescit et ardores

siti potius macerando restinguit et fellis excessus amaris quibusque

potiunculis colligit et sanguinis fluxus defusa insuper

uenula reuocat. deum uero et quidem zeloten culpandum existimabis,

si uoluit certare cum causa et iniuriae aemulando

prodesse, mortem morte dissoluere, occisionem occisione dispargere,

tormentis tormenta discutere, supplicia suppliciis euaporare,

uitam auferendo conferre, carnem laedendo iuuare,

animam eripiendo seruare. peruersitas, quam putas ratio,

est; quod saeuitiam existimas, gratia est. ita deo de momentaneis

aeterna medicante magnifica bono tuo deum tuum;

incidisti in manus eius, sed feliciter incidisti. incidit et ille

in aegritudines tuas. homo semper prior negotium medico

facit, denique sibimet ipse periculum mortis attraxit. acceperat

a domino suo ut a medico satis utilem disciplinam secundum

legem uiuendi, ut omnia quidem ederet, ab una solummodo

arbuscula temperaret, quam ipse medicus inportunam

interim nouerat. audiit ille quem maluit et abstinentiam

rupit. edit inlicitum et transgressione saturatus in mortem

cruditauit, dignissimus bona fide in totum perire quia uoluit.

sed dominus sustentata feruura delicti, donec tempore medicina

temperaretur, paulatim remedia composuit, omnes fidei

disciplinas et ipsas aemulas uitio, uerbum mortis uerbo uitae.

rescindentes, auditum transgressionis auditu deuotionis limantes.

ita, et cum mori praecipit medicus ille, ueternum mortis excludit.

quid grauatur nunc pati homo ex remedio quod non

est tunc grauatus pati ex uitio? displicet occidi in salutem

cui non displicuit occidi in perditionem? nausiabit ad antidotum

qui hiauit ad uenenum?

Chapter 6

Sed si certaminis nomine deus nobis matyria proposuisset,

per quae cum aduersario experiremur, ut, a quo libenter homo

elisus est, eum iam constanter elidat, hic quoque liberalitas

magis quam acerbitas dei praeest. euulsum enim hominem

de diaboli gula per fidem iam et per uirtutem inculcatorem

eius uoluit efficere, ne solummodo euasisset, uerum etiam euicisset

inimicum. amauit, qui uocauerat in salutem, inuitare

et ad gloriam, ut, qui gaudeamus liberati, exultemus etiam

coronati. agonas istos, contentiosa sollemnia et superstitiosa

certamina Graecorum et religionum et uoluptatum, quanta

gratia saeculum celebret iam et Africae licuit. adhuc Carthaginem

singulae ciuitates gratulando inquietant donatam Pythico

agone post stadii senectutem. ita ab ae dignissimum creditum

est studiorum experimentum committere, artes corporum

et uocum de praestantia expendere, praemio indice, spectaculo

iudice, sententia uoluptate. qua nuda sunt proelia, non nulla

sunt uulnera; pugni quassant, calces arietant, caestus dilaniant,

flagella dilacerant. nemo tamen agonis praesidem suggillans

erit, quod homines uiolentiae obiectat. iniuriarum actiones

extra stadium. sed, quantum liuores illi et cruores et uibices

negotiantur, intende: coronas scilicet et gloriam et dotem,

priuilegia publica, stipendia ciuica, imagines, statuas et, qualem

potest praestare saeculum, de fama aeternitatem, de

memoria resurrectionem. pyctes ipse non queritur dolere se, nam

uult; corona premit uulnera, palma sanguinem obscurat; plus

uictoria tumet quam iniuria. hunc tu laesum existimabis,

quem uides laetum? sed nec uictus ipse de agonotheta casum

suum exprobrabit. deum dedecebit artes et disciplinas suas

educere in medium, in hoc saeculi spatium, in spectaculum

hominibus Let angelis et uniuersis potestatibus? carnem atque

animam probare de constantia atque tolerantia? dare huic

palmam, huic honorem, illi ciuitatem, illi stipendia? etiam

quosdam reprobare et castigatos cum ignominia submouere?

nimirum praescribis deo, quibus temporibus aut modis aut

locis de familia sua iudicet, quasi non et praeiudicare iudici

congruat. quid nunc, si non certaminis nomine in martyria

fidem exposuisset, sed et proprii profectus, nonne oportebat

illam habere aliquem spei cumulum, cui studium suum cogeret

uotumque suspenderet, quo eniteretur ascendere, Lcum

terrena, quoque officia in gradus aestuent? aut quomodo

multae mansiones apud patrem, si non pro uarietate meritorum?

quomodo et stella ab stella distabit in gloria, nisi

pro diuersitate radiorum? porro et si fidei propterea congruebat

sublimitati et claritatis aliqua prolatio, tale quid esse

oportuerat illud emolumenti, quod magno constaret: labore,

cruciatu, tormento, morte. sed respice conpensationem, cum

caro et anima dependitur — quibus in homine carius nihil

.

est, alterum nianus dei, alterum flatus, — ipsa dependi in

profectum quorum est profectus, ipsa erogari quae lucri fiant,

eadem pretia quae et merces. prospexerat et alias deus inbecillitates

condicionis humanae, aduersarii insidias, rerum fallacias,

saeculi retia, etiam post lauacrum periclitaturam fidem,

perituros plerosque rursum post salutem, qui uestitum obsoletassent

nuptialem, qui faculis oleum non praeparassent, qui

requirendi per montes et saltus et umeris essent reportandi.

posuit igitur secunda solacia et extrema praesidia, dimicationem

martyrii et lauacrum sanguinis exinde secuturum. de cuius

felicitate Dauid: beati quorum dimissae sunt iniquitates

et quorum tecta sunt peccata. beatus cui non inputauerit

deus delictum. proprie enim martyribus nihil iam

reputari potest, quibus in lauacro ipsa uita deponitur. sic dilectio

operit multitudinem peccatorum, quae deum scilicet diligens

ex totis uiribus suis, quibus in martyrio decertat, ex

tota anima sua, quam pro deo ponit, hominem martyrem excudit.

haec tu remedia, consilia, iudicia, spectacula etiam

dei atrocitatem uocabis? sanguinem hominis deus concupiscit?

et tamen ausim dicere, si et homo regnum dei, si et homo

certam salutem, si et homo secundam regenerationem. nulla

conpensatio inuidiosa est in qua aut gratiae aut iniuriae communis

est ratio.

Chapter 7

Incutiat adhuc scorpius homicidam deum uentilans, horre

bo plane spurcum blasphemiae flatum de haeretico ore foetentem,

sed et talem deum de fiducia rationis amplectar, qua

ratione etiam ipse se plus quam homicidam pronuntiauit ex

sophiae suae persona, uoce Solomonis. sophia, inquit,

iugu-lauit filios suos. sophia sapientia est. sapienter utique

ingulauit, dum in uitam, et rationaliter, dum in gloriam. o

parricidLii ingenium) | o sceleris artificium! o argumentum

crudelitatis, quae idcirco occidit, ne moriatur quem occiderit!

et ideo quid sequitur? sophia in exitibus cantatur hymnis; cantatur

enim et exitus martyrum. sophia in plateis de constantia

agit; bene enim filios suos iugulat. super summos autem muros

confisa dicit, cum quidem secundum Eseiam hic exclamat: ego

deisum; et hic uociferatur: in nomineIacob; et alius inscribit:

in nomine Israelis.s o bonam matrem! opto et ipse in

filios eius redigi, ut ab ea occidar; opto occidi, ut filius fiam.

solum autem iugulat filios suos, an et torquet? audio enim

et alibi dicentem deum: uram illos sicut uritur aurum,

et probabo illos sicuti probatur argentum. utique per

tormenta ignium et suppliciorum, per martyria fidei examinatoria.

scit et apostolus qualem deum adscripserit, cum scribit:

si deus filio suo non pepercit, sed pro nobis tradidit

illum, quomodo non et cum illo omnia condonauit

nobis? uides, quomodo etiam proprium suum filium primogenitum

et unigenitum sophia diuina iugulauerit, utique uicturum,

immo et ceteros in uitam redacturum. possum dicere

cum sophia dei: Christus est qui se tradidit pro

delictis nostris. iam et semetipsam sophia trucidauit.

uerba non sono solo sapiuntut, sed et sensu, nec auribus tantummodo

audienda sunt, sed et mentibus. crudelem deum,

qui non intellegit, credit. quamquam et non intellegenti posita

sententia est, quae temeritatem cohibeat aliter intellegendi.

quis enim, inquit, cognouit sensum domini?

aut quis illi consiliarius fuit, qui eum instruat, aut

uiam intellegentiae quis demonstrauit illi? sed enim

Scytharum Dianam aut Gallorum Mercurium aut Afrorum Saturnum

hominum uictima placari apud saeculum licuit, et

Latio ad hodiernum Ioui media in urbe humanus sanguis ingustatur,

nec quisquam retractat aut non rationem praesumit

aliquam aut inaestimabilem dei sui uoluntatem. si noster

quoque deus propriae hostiae nomine martyria sibi depostulasset,

quis illi exprobrasset funestam religionem et lugubres

ritus et aram rogum et pollinctorem sacerdotem, et non beatum

amplius reputasset quem deus comedisset?

Chapter 8

Unum igitur gradum insistimus et in hoc solum prouocamus,

an praecepta sint a deo martyria, ut credas ratione

praecepta, si praecepta cognoueris, quia nihil deus non ratione

praeceperit. siquidem honorata est apud illum mors religiosorum

ipsius, ut canit Dauid, non, opinor, ista communis et

omnium debitum — atquin ista etiam ignominiosa est ex

elogio transgressionis et merito damnationis — sed illa quae

in ipso aditur ex testimonio religionis et proelio confessionis

pro iustitia et sacramento. sicut Eseias, uidete inquit, quomodo

perit iustus, et nemo excipit corde, et uiri

iusti auferuntur, et nemo animaduertit; a facie enim

iniustitiae perit iustus et erit honor sepulturae eius.

habes hic quoque et praedicationem et remunerationem martyriorum.

a primordio enim iustitia uim patitur. statim ut

coli deus coepit, inuidiam religio sortita est. qui deo placuerat,

occiditur, et quidem a fratrere. quo procliuius impietas

alienum sanguinem insectaretur, a suo auinsectata insectata est

denique non modo iustorum, uerum etiam et prophetarum. Dauid

exagitatur, Helias fugatur, Hieremias lapidatur, Eseias secatur,

Zacharias inter altare et aedem trucidatur perennes cruoris

sui maculas silicibus assignans. ipse clausula legis et prophetarum

nec prophetes, sed angelus dictus contumeliosa caede

truncatur in puellae salticae lucar. et utique qui spiritu dei

agebantur, ab ipso in martyria dirigebantur etiam patiendo

quae et praedicassent. proinde et trina fraternitas, cum dedicatio

imaginis regiae turbam urgeret officii, non ignorauerunt,

quid fides, quae sola in illis captiua non fuerat, exi

geret, moriendum scilicet aduersus idololatrian. meminerant

enim et Hieremiae scribentis ad eos, quibus illa captiuitas

imminebat: et nunc uidebitis deos Babyloniorum

aureos et argenteos et ligneos portari super umeros

ostentantes nationibus timorem. cauete igitur, ne

et uos consimiles sitis allophylis et timore capiar

mini, dum aspicitis turbas adorantes retro eos et

ante, sed dicite in animo uestro: te domine adorare

debemus. itaque dixerunt a deo concepta fiducia, quanto

uigore animi condicionales illas minas regis excutiunt: non

habemus necessitatem respondendi huic tuo imperio.

est enim deus noster, quem colimus, potens eruere

nos de fornace ignis et ex manibus tuis, et tunc manifestum

fiet tibi, quod neque idolo tuo famulabimur

nec imaginem tuam auream, quam statuisti, adorabimus.

o martyrium et sine passione perfectum! satis passi,

satis exusti sunt, quos propterea deus texit, ne potestatem

eius mentiti uiderentur. nam et Danielum, nullius praeter

dei supplicem et idcirco a Chaldaeis delatum ac depostulatum,

.

statim utique conclusa et usitata feritas leonum deuorasset, si

Darii digna praesumptio de deo falli debuisset. ceterum pati

oportebat omnem dei praedicatorem atque cultorem, qui ad

idololatrian prouocatus negasset obsequium, secundum illius

quoque rationis statum, qua et praesentibus tunc et posteris

deinceps commendari ueritatem oportebat, pro qua fidem diceret

passio ipsorum defensorum eius, quia nemo noluisset

frustra occidi, nisi compos ueritatis. talia a primordio et praecepta

et exempla debitricem martyrii fidem ostendunt.

Chapter 9

Superest, ne antiquitas suum forte habuerit sacrament

um, nouitatem Christianam recensere, quasi et de deo aliam

ac proinde de disciplina quoque aemulam, cuius sophia filios

suos iugulare non norit. plane, alia in Christo et diuinitas

et uoluntas et schola, qui martyria aut nulla in totum aut

aliter intellegenda mandarit, qui neminem ad huiusmodi discrimen

hortetur, qui pro eo passis nihil repromittat, quia pati

eos nolit, et ideo praeceptorum principia deducens, beati,

inquit, qui persecutionem patiuntur ob iustitiam, quoniam

ipsorum est regnum caelorum? hoc quidem absolute

ad omnes; dehinc proprie ad apostolos ipsos: beati

eritis, cum uos dedecorauerint et persecuti fuerint

et dixerint aduersus uos omnia mala propter mei

gaudete e.t exultate, quoniam merces uestra plurima

in caelo: sic enim faciebant et prophetis patres illorum:

ut etiam prophetaret, quod et ipsi occidi haberent ad

exemplum prophetarum. quamquam etsi omnem hanc persecutionem

condicionalem in solos tunc apostolos destinasset,

utique per illos cum toto sacramento, cum propagine nominis,

cum traduce spiritus sancti in nos quoque spectasset etiam

persecutionis obeundae disciplina ut in hereditarios discipulos

et apostolici seminis frutices. nam et si rursus ad apostolos

dirigit: ecce ego mittam uos tamquam oues in medio

luporum, et: cauete ab hominibus; tradent enim uos

in consessus et in synagogis suis flagellabunt uos et

ad praesides et ad reges perducemini mei causa in

testimonium illis et nationibus et cetera, tum autem

subicit: tradet autem frater fratrem et pater filium in

mortem et insurgent filii in parentes et mortificabunt

eos, manifeste iniquitatem istam in ceteros pronuntiauit, quam

in apostolis non inuenimus. nemo enim eorum aut fratrem

aut patrem passus est traditorem, quod plerique iam nostri.

dehinc ad apostolos reuocat: et eritis odio omnibus propter

nomen meum. quanto magis nos, quos a parentibus quoque

tradi oportet? ita ipsa hac permixtione nunc ad apostolos,

nunc ad omnes disponendo eundem in uniuersos nominis exitum

effundit, in quibus consederit nomen cum odii sui lege.

qui autem sustinuerit usque in finem, iste saluus fiet.

quid sustinendo, nisi persecutionem, nisi traditionem, Lnisi oc

cisionem? nec enim aliud est sustinere in finem quam pati

finem. et ideo: non est discipulus super magistrum,

statim sequitur, nec seruus super dominum suum, quia

cum magister et dominus ipse perpessus sit persecutionem et

traditionem et occisionem, multo magis serui et discipuli eadem

expendere debebunt, ne quasi superiores exempti de iniquitate

uideantur, quando hoc ipsum sufficere eis ad gloriam debeat,

aequari passionibus domini et magistri; ad quarum tolerantiam

aedificans monet non eos timendos, qui solum corpus occidant,

animam autem interficere non ualeant, sed

illi potius metum consecrandum, qui et corpus et animam

occidere et perdere possit in gehennam. quinam

hi solius corporis interemptores, nisi praesides et reges supra

dicti, homines opinor? quis etiam animae dominator, nisi deus

solus? quis iste ignium comminator, nisi is, sine cuius uoluntate

nec passerum alter in terram cadit, id est nec altera

ex duabus substantiis hominis, caro aut anima? quia et capillorum

apud eum regestus est numerus. nolite ergo metuere,

cum insuper dicit, multis passeribus antistatis, non frustra,

id . est non sine emolumento casuros in terram repromittit,

si magis ab hominibus quam a deo occidi deligamus. omnis

igitur, qui in me confessus fuerit coram hominibus, et

ego confitebor in illo coram patre meo, qui in caelis

est. et omnis, qui me negauerit coram hominibus, et

ego negabo illum coram patre meo, qui in ca est.

manifesta, ut opinor, definitio et ratio est tam confessionis quam

negationis, etsi dispositio diuersa est. qui se Christianum confietu

r, Christi se esse testatur, qui Christi est, in Christo sit

necesse est. si in Christo est, in Christo utique confitetur; cum

se Christianum confitetur. hoc enim non potest esse nisi sit

in Christo. porro in Christo confitendo Christum quoque con-

fitetur, qui sit in ipso, dum et ipse in illo est, utpote Christianus.

nam et si diem dixeris, lucis rem ostendisti, quae

diem praestat, licet non dixeris lucem. ita etsi non directo

pronuntiauit qui me confessus fuerit, non est diuersus

actus quotidianae confessionis a sensu dominicae pronuntiationis.

quod enim est qui se confitetur, id est Christianum,

etiam id, per quod est, confitetur, id est Christum. proinde

qui se negauit Christianum, in Christo negauit, negando se

esse in Christo, dum negat se Christianum; et Christum autem

in se negando, dum se in Christo negat,. Christum quoque negabit.

ita et qui in Christo negauerit, Christum negabit et

qui in Christo confessus fuerit, Christum confitebitur.

suffecisset igitur, etsi de confitendo tantummodo dominus pronuntiasset.

ex forma enim confessionis contrario quoque

eius praeiudicaretur, id est negationi, perinde negationem

negatione rependi a domino, quemadmodum confessione confessionem.

et ideo cum in forma confessionis etiam negationis

condicio intellegatur, apparet non ad alium modum negationis

pertinere, quod de ea aliter dominus pronuntiauit, quam de

confessione dicendo, qui me negauerit, non, qui in me.

prospexerat enim et hanc uim plerumque in expugnatione nominis

subsecuturam, ut qui se Christianum negasset, ipsum

quoque Christum compelleretur blasphemando negare. sicut

non olim t pro auspice cum tota fide quorundam colluctatum

hoc modo horruimus. itaque frustra erit dicere: etsi me negauero

Christianum, non negabor a Christo, non enim ipsum

negaui. ex illa enim negatione tantundem tenebitur, quia se

Christianum negando Christum in se negans etiam ipsum negauit.

plus est autem quod et confusioni confusionem comminatur:

qui me confusus fuerit coram hominibus, et

ego confundar eum coram patre meo, qui est in caelis.

sciebat enim a confusione uel maxime formari negationem,

mentis statum in fronte consistere, priorem esse pudoris quam

corporis plagam.

Chapter 10

Qui uero non hic, id est non intra hunc ambitum terrae

nec per hunc commeatum uitae nec apud homines huius

communis naturae confessionem putant constitutam, quanta

praesumptio est aduersus omnem ordinem rerum in terris istis

et in uita ista et sub humanis potestatibus experiundarum?

nimirum cum animae de corporibus excesserint et per singula

tabulata caelorum de receptu dispici coeperint et interrogari

arcana illa haereticorum sacramenta, tunc confitendum apud

ueras potestates et ueros homines, Teletos scilicet et Acinetos

et Abascantos Valentini. nostrates enim, inquiunt, nec ipse

Demiurgus constanter homines probabat, quos stillicidium situlae

et puluerem areae et sputamen et locustas deputauit,

etiam inrationalibus iumentis adaequauit. palne, ita scriptum.

non tamen idcirco aliud hominis genus intellegendum praeter

nos, quos, quia constat esse, comparatione potuit induere

salua et proprietate generis et singularitate. neque enim si

uita uitiata est, ut despectui iudicata despectis compararetur,

statim natura sublata est, ut alia in nomine eius deputaretur.

atquin seruatur natura, etsi suffunditur uita, nec alios nouit

Christus homines quam de quibus dicit: quem me aiunt

esse homines? et: quomodo uultis ut faciant uobis

homines, ita et uos facite illis. uide an seruauerit genus,

a quibus et testimonium sui expectet et in quos iustitiae

uicem mandat. illos autem caelestes homines si expostulem

mihi ostendi, facilius Aratus Persea et Cephea et Erigonam et

Ariadnam inter sidera deliniabit. quis autem prohibuit dominum

illic etiam confessionem hominum faciendam manifeste

determinare, ubi suam futuram aperte pronuntiauit, ut ita

esset positum: qui in me confessus fuerit coram hominibus

in caelis, et ego in illo confitebor coram patre

meo, qui in caelis est? eripere me debuit ex isto terrenae

confessionis errore, quam suscipi noluisset, si caelestem

praecepisset, quia nullos alios homines noueram praeter incolas

terrae, ne ipso quidem adhuc tunc in caelis homine conspecto.

quae porro fides rerum, ut post excessum ad superna

subleuatus illic probarer, quo non nisi iam probatus inponerer,

illic de receptu examinarer, quo nisi admittendus peruenire

non possem? Christiano caelum ante patet quam Uia; quia

nulla uia in caelum, nisi cui patet caelum; quod qui attigerit,

intrabit. quas mihi potestates ianitrices adfirmas iuxta Romanam

superstitionem, t Barnum quendam et Forculum et Limentinum?

quas a cancellis ordinas potestates? si umquam

legisti apud Dauid: auferte portas, principes, uestri,

et subleuentur portae aeternae, et intrabit rex gloriae,

si item audisti apud Amos: qui ascensum suum aedificat

in caelos, et profusionem suam fundat in terras, scito

et ascensum illum exinde conplanatum uestigiis domini et introitum

exinde reseratum uiribus Christi, nec ullam moram

aut quaestionem in limine Christianis occursuram, qui non dinosci

habeant illic, sed agnosci, nec interrogari, sed admitti.

nam etsi adhuc clausum putas caelum, memento claues eius

hic dominum Petro et per eum ecclesiae reliquisse, quas hic

unusquisque interrogatus atque confessus feret secum. sed

asseuerat diabolus illic confitendum ut, suadeat hic negandum.

pulchra uidelicet documenta praemittam, bonas mecum claues

feram, timorem eorum, qui solum corpus occidunt, animae

autem nihil faciunt: commendatus ero huius praecepti desertione,

honeste in caelestibus stabo, qui in terrenis stare non

potui, sustinebo maiores potestates, qui minoribus cessi, merebor

utique admitti iam exclusus. suppetit adhuc dicere: si

in caelestibus confitendum, et hic negandum est. nam ubi alterum,

ibi utrumque. aemula enim quaeque concurrunt. etiam

persecutionem in caelis agitari oportebit, quae confessionis negationisue

materia est. quid itaque cessas, audacissime haeretice,

totum ordinem Christianae concussionis in superna

transferre et inprimis ipsum nominis odium illic collocare, ubi

ad patris dexteram praesidet Christus? illic constitues et synagogas

Iudaeorum, fontes persecutionum, apud quas apostoli

flagella perpessi sunt, et populos nationum cum suo quidem

circo, ubi facile conclamant: usque quo genus tertium? sed

et fratres nostros et patres et filios et socrus et nurus et domesticos

nostros ibidem exhibere debetis, per quos traditio

disposita est; item reges et praesides et armatas potestates,

apud quas causa pugnanda est. erit certe etiam carcer in

caelo carens sole aut ingratis luminosus et uinculala fortasse

de zonis et eculeus axis ipse qui torquet. tum si lapidandus

Christianus, grandines aderunt, si urendus, fulmina prae manu

sunt, si trucidandus, Orionis armati manus operabitur, si bestiis

finiendus, ursas septentrio emittet, zodiacus tauros et

leones. haec qui sustinuerit in finem, iste erit saluus. ergone

et finis in caelis et passio et occisio et prima confessio?

et ubi caro omnibus istis necessaria? ubi corpus, quod solum

ab hominibus habet occidi? haec nobis etiam ludicrum in

modum certa ratio mandauit nec ullus obicem praescriptionis

istius extrudet, ut non omnem ordinem persecutionis, omnem

eius causam formam paraturam illuc transferre cogatur, ubi

confessioni forum dederit. siquidem confessio a persecutione

deducitur et persecutio in confessione finitur nec possunt non

una sequi quae et aditum et exitum, id est initium finemque

disponunt. poro et odium nominis hic erit et persecutio hic

erumpit et traditio hic producit et interrogatio hic compellit

et carnificina hic desaeuit; at totum hunc ordinem in terris confessio

uel negatio expungit. igitur si cetera hic, nec confessio

alibi; si confessio alibi, nec cetera hic. enimuero non alibi

cetera, itaque nec confessio in caelo. aut si aliam uolunt esse

rationem interrogationis et confessionis caelestis, utique et ordinem

suum illi struere debebunt alium longe et ab ista dispositione

diuersum, quae scripturis notatur. et possumus

dicere: uiderint, dum hic ordo terrenae interrogationis et confessionis

ex materia decurrens persecutionis et discordiae publicae

omnino saluus sit, sua e fide ut ita credendum sit,

sicut et scribitur, ita intellegendum sit, sicuti auditur. hic

omnem ordinem sustinemus ipso domino non aliam regionem

mundi destinante. quid enim post confessionis et negationis

terminum subiungit? ne putaueritis uenisse me, uti

pacem mittam in terram, sed machaeram, certe in

terram. ueni enim diuidere hominem aduersus patrem

suum et filiam aduersus matrem suam et socrum aduersus

nurum suam, et inimici hominis domestici sui.

sic enim efficitur, ut tradat frater fratrem in mortem et

pater filium et insurgant filii in parentes et mori

eos faciant. et qui sustinuerit in finem, iste sit saluus.

adeo totus hic ordo dominicae machaerae non in caelum

missae, sed in terram, illic constituit etiam confessionem, quae

in finem sustinendo passura est mortem.

Chapter 11

Eadem igitur forma cetera quoque ad martyrii statum

pertinere defendimus. qui pluris, inquit, fecerit etiam

animam suam quam me, non est me dignus, id est qui

maluerit uiuere me negando quam mori confitendo, et, qui

animam suam inuenerit, perdet illam, qui uero

perdiderit mei causa, inueniet illam. perinde Lenim in

uenit eam qui negat lucri faciendo uitam, ut perdet in gehennam

qui se putat negando lucri facere eam. perdet autem

eam ad praesens qui confessus occiditur, sed et inuenturus

eam in Luitam aete/nam. ipsi denique praesides cum cohortantur

negationi, serua animamam tuam! dicunt, et, noli animam

tuam perdere! quomodo loqueretur Christus, nisi quomodo

tractaretur Christianus? sed cum prohibet meditari responsionem

ad tribunal, famulos suos instruit, Spiritum sanctum

responsurum repromittit, et cum in carcere fratrem uult uisitari,

confessoris imperat curam, et cum deum uindictam factu

rum electorum suorum affirmat, passiones consolatur illorum,

etiam in parabola seminis post cespitem arefacti persecutio

num figurat ardorem. haec si non ita accipiuntur,

quemadmodum pronuntiantur, sine dubio praeter quam sonant

sapiunt, et aliud in uocibus erit, aliud in sensibus, ut allegoriae,

ut parabolae, ut aenigmata. quemcumque igitur

conceperint uentum argumentationis scorpii isti, quocunque se

acumine inpegerint, una iam linea est, ad ipsas res prouocabuntur,

an secundum scripturas transigantur. siquidem tunc

aliud significabitur in scripturis, si non id ipsum reperiatur

in rebus. quod enim scriptum est, hoc euenire oportebit.

porro tunc eueniet quod est scriptum, si non aliter eueniet.

ecce autem et odio habemur ab omnibus hominibus nominis

causa, quomodo et scriptum est, et tradimur etiam a proximis,

quomodo et scriptum est, et perducimur ad potestates

et interrogamur et torquemur et confitemur et trucidamur,

quomodo et scriptum est. sic dominus edixit. si aliter edixit

haec, cur non aliter eueniunt quae edixit, id est quemadmodum

edixit? atquin non aliter eueniunt quam edixit; ergo

sicut eueniunt, ita edixit et sicut edixit, ita eueniunt. nam

nec licuisset aliter euenire quam edixit nec ipse aliter edixisset

quam euenire uoluisset. ita non aliud significabunt

scripturae istae quam in rebus recognoscimus: aut, si nondum

aguntur illa quae praedicantur, quomodo haec quae aguntur

praedicata non sunt? non sunt enim haec praedicata quae

aguntur, si alia sunt quae praedicantur et non haec quae

aguntur. at nunc quia ipsa sunt in rebus quae in uocibus

aliter dicta creduntur, quid fieret, si aliter facta inuenirentur?

sed haec erit peruersitas fidei, probata non credere, non probata

praesumere. cui peruersitati illud quoque opponam, ut,

si haec, quae sic aguntur quemadmodum scripta sunt, non

erunt ipsa quae praedicantur, alia quoque non debeant sic

agi quemadmodum scripta sunt, ne et ipsa horum exemplo

periclitentur excludi, siquidem aliud in uocibu\'s, aliud in rebus

est, et relinquitur nec praedicata uideri, cum euenerint, si

aliter praedicantur, quam euenire habent. et quomodo credentur

quae non erunt praedicata quia non ita sunt praedicata

quomodo eueniunt? ita haeretici quae praedicantur non

ut probata sunt credendo ea quae nec P raedicata sunt credunt.

Chapter 12

Quis nunc medullam scripturarum magis nosset, quam

ipsa Christi schola? quos et sibi discipulos dominus adopatuit

omnia utique edocendos et nobis magistros adordinauit omnia

utique docturos. cui potius figuram uocis suae declarasset,

quam cui effigiem gloriae suae reuelauit, Petro Iohanni Iacobo

et postea Paulo, quem paradisi quoque conpotem fecit

ante martyrium ? an et illi aliter, quam sentiunt, scribunt,

fallaciae magistri, non ueritatis? Petrus quidem ad Ponticos,

quanta enim, inquit, gloria, si non delinquentes ut

puniamini sustinetis? haec enim gratia est, in hoc

et uocati estis, quoniam et Christus passus est pro

nobis, relinquens uobis exemplum semetipsum, uti

adsequamini uestigia ipsius. et rursus: dilecti, ne

epauescatis ustionem: q uae agitur in uobis in temptationem,

quasi nouum accidat uobis. etenim secundum

quod communicatis passionibus Christi, gaudete,

Uti et in reuelatione gloriae eius gaudeatis

exultantes. si dedecoramini in nomine Christi, beati

estis, quod gloria et dei spiritus requiescitit in uobis,

dum ne quis uestrum patiatur ut homicida aut fur

aut maleficus aut alieni speculator, si autem ut Christian

us, ne erubescat, glorificet autem dominum in

nomine isto. Iohannes uero, ut etiam pro fratribus nostris

animas ponamus; hortatur negans timorem esse in dilectione.

perfecta enim dilectio foras abicit timorem, quoniam

timor poenam habet, et qui timet non est perfectus

in dilectione. quem timorem intellegi praestet, nisi negationis

auctorem? quam \'dilectionem perfectam adfirmat, nisi

fugatricem timoris et animatricem confessionis? qua poena

timorem puniat, nisi quam negator relaturus est cum corpore

et anima occidendus in gehenna? quodsi pro fratribus, quanto

magis pro domino moriendum docet, satis de apocalypsi quoque

sua instructus haec suadere? mandauerat etenim spiritus

ad angelum ecclesiae Smyrnaeorum: ecce diabolus ex

numero tuo coniciet in carcerem, ut temptemini diebus

decem. esto fidelis ad mortem usque, et dabo

tibi uitae coronam. item ad Pergamenorum de Antipa,

fidelissimo martyre, interfecto in habitatione satanae. item,

ad Philadelphenorum, quod a temptatione ultima liberaretur,

qui domini nomen non negarat. exinde uictoribus quibusque

promittit nunc arborem uitae et mortis ueniam secundae,

nunc latens manna cum calculo candido et nomine ignoto,

nunc ferreae uirgae potestatem et stellae matutinae claritatem,

nunc albam uestii nec deleri de libro uitae et columnam

fieri in dei templo in nomine dei et domini et Hierusalem

caelestis inscriptam, nunc residere cum domino in

throno eius, quod aliquando Zebedaei filiis negabatur. quinam

isti tam beati uictores, nisi proprie martyres? illorum etenim

uictoriae, quorum et pugnae, eorum uero pugnae, quorum et sanguis.

sed et interim sub altari martyrum animae placidum

quiescunt et fiducia ultionis patientiam pascunt et indutae stolis

candidam claritatis usurpant, donec et alii consortium illorum

gloriae impleant. nam et rursus innumera multitudo albati et

palmis uictoriae insignes reuelantur, scilicet de Antichristo triumphantes,

sicut unus ex presbyteris, hi sunt, ait, qui ueniunt

ex illa pressura magna et lauerunt uestimentum suum

et candidauerunt ipsum in sanguine agni. uestitus

enim animae caro. sordes quidem baptismate abluuntur, maculae

uero martyrio candidantur. quia et Eseias ex russeo

et coccino niueum et laneum repromittit. magna etiam Babylon

cum describitur ebria sanctorum cruore, sine dubio

ebrietas eius martyriorum poculis ministratur, quorum formido

quid relatura sit aeque ostenditur. inter omnes enim reprobos,

immo ante omnes, timidi. timidis autem, inquit, dehinc

Ceteris particula in stagno ignis et sulfuris. sic

timor [in epistola] eius, quem dilectio foras abicit, habet

poenam.

Chapter 13

Paulus uero apostolus de persecutore, qui primus ecclesiae

sanguinem fudit postea, gladium stilo mutans et conuertens

machaeram in aratrum, lupus rapax Beniamin, dehinc

ipse adferens escam secundum Iacob, qualiter martyria iam et

sibi optabilia commendat! cum de Thessalonicensibus gaudens,

uti, inquit, gloriemur in uobis in ecclesiis dei pro tolerantia

uestra et fide in omnibus persecutionibus

et pressuris, quibus sustinetis ostentamen iusti iudi-

cii dei, ut digni habeamini regno eius, pro quo et

patimini. sicut et ad Romanos: non solum autem, uerum

etiam exultantes in pressuris, certi, quod pressura

tolerantiam perficiat, tolerantia uero probationem,

probatio autem spem, spes uero non confundit.

et rursus: quodsi filii et heredes, heredes quidem dei,

coheredes uero Christi; siquidem compatimur, uti

et cum illo glorificemur. reputo enim passiones

huius temporis non esse dignas ad gloriam, quae in

nos habeat reuelari. et ideo Postmodum, quis, inquit,

separabit nos a dilectione Christi? pressura an angustia

an famis an nuditas an periculum an machaera?

secundum quod scriptum est: tua causa mortificamur

tota die; deputati sumus ut pecora iugulationis, sed

in omnibus istis superuincimus pro eo qui nos dilexit.

persuasum enim habemus, quod neque mors neque

uita neque uirtus neque sublimitas neque profundum

neque alia condicio poterit nos a dilectione dei separare,

quae est in Christo Iesu domino nostro. sed et

Corinthiis passiones suas enumerans patiendum utique praefiniuit:

in laboribus abundantius, in carceribus plurimum,

in mortibus saepius, a Iudaeis quinquies

quadragenas citra unam accepi, ter uirgis caesus,

semel lapidatus, et reliqua. quae si magis incommoda

quam martyria uidebuntur, tamen rursus, propter quod, inquit,

boni duco in infirmitatibus, in iniuriis, in necessitatibus,

in persecutionibus, in angustiis pro Christo.

etiam in superioribus: qui in omnibus tribulemur, sed

non coangustemur, et indigeamus, sed non perindigeamus,

qui persecutionibus agitemur, sed non derelinquamur,

qui deiciamur, sed non pereamus, semper

mortificationem Christi in corpore nostro circumferente

s. sed etsi, inquit, exterior homo noster uitiatur,

caro scilicet ui persecutionum, sed interior renouatur die

et die, anima scilicet spe promissionum. nam quod ad praesens

temporale et leue pressurae nostrae per supergressum

in supergressum aeternum pondus gloriae

perficit, nobis non intuentibus quae uidentur, sed

quae non uidentur. quae enim uidentur temporalia, de

incommodis dicens, quae uero non uidentur aeterna, de praemiis

spondens. Thessalonicensibus uero de uinculis scribens utique

beatos affirmauit quibus donatum esset non tantum credere

in Christum, sed etiam pro ipso pati. eundem, inquit,

agonem habentes quem in me et uidistis et nunc

auditis. nam etsi libor super sacrificium, gaudeo

et congaudeo omnibus uobis, perinde et uos gaudete

et congaudete mihi. uides, quam martyrii definiat felicitatem,

cui de gaudio mutuo adquirit sollemnitatem. ut proximus

denique uoti sui factus est, qualiter de prospectu

eius exultans scribit Timotheo: ego enim libor iam, et

tempus diiunctionis instat; agonem bonum decertaui,

cursum consummaui, fidem custodiui; superest corona,

quam mihi dominus illa die reddet, scilicet passionis.

satis et ipse supra allocutus: fidelis sermo. si

enim commortui sumus Christo, et conui uiuemus us, si

sufferimus, et conregnabimus, si negauerimus, et

ille nos negabit: si non credimus, ille fidelis est, negare

se non potest. ne ergo confundaris martyrium

domini nostri, neque me uinctum eius; quia praedixerat:

non enim dedit nobis deus spiritum timoris, sed

uir-tutis- et dilectionis et sanae mentis. uirtute enim patimur

ex dilectione in deum, et sana mente, cum ob innocentiam

patimur. sed et sicubi tolerantiam praecipit, quibus

magis eam quam passionibus prospicit? sicubi ab idololatria

diuellit, quid ei magis quam martyria praeuellit?

Chapter 14

Plane monet Romanos omnibus potestatibus subici,

quia non sit potestas nisi a deo, et quia non sine causa gladium

gestet, et quia ministerium sit dei, sed et ultrix inquit

in iram ei qui malum fecerit. nam et praemiserat:

principes enim non sunt timori boni operis, sed

mali. uis autem non timere potestatem, fac bonum,

et laudem ab ea referes. dei ergo ministra est tibi

in bonum. si uero malum facias, time. ita non in occasione

frustrandi martyrii iubet te subici potestatibus, sed

in prouocatione bene uiuendi, etiam sub illarum respectu,

quasi adiutricum iustitiae, quasi ministrarum diuini iudicii hic

etiam de nocentibus praeiudicantis. dehinc et exequitur, quomodo

uelit te subici potestatibus, reddite, iubens, cui tributum,

tributum, cui uectigal, uectigal, id est quae

sunt Caesaris Caesari, et quae dei deo; solius autem

dei homo. condixerat scilicet Petrus regem quidem honorandum-\'

randum, ut tamen tunc rex honoretur, cum suis rebus insistit,

cum a diuinis honoribus longe est; quia et pater et

mater diligentur cum deo, non conparabuntur. ceterum super

deum diligere nec animam licebit. \'

Chapter 15

Num ergo et apostolorum litterae mobiles? et nos usquequaque

simplices animae et solummodo columbae libenter\'

errantes? credo uiuendi cupiditate. ita uero sit, ut recedant

a litteris sensus sensus. quae tamen passos apostolos scimus,

manifesta doctrina est. hanc intellego solam Acta decurrens,

nihil quaero. carceres illic et uincula et flagella et saxa et

gladii et impetus Iudaeorum et coetus nationum et tribunorum

elogia et regum auditoria et proconsulum tribunalia et Cae-

saris nomen interpretem non habent. quod Petrus caeditur,

quod Stephanus opprimitur, quod Iacobus immolatur, quod

Paulus distrahitur, ipsorum sanguine scripta sunt. et si fidem

commentarii uoluerit haereticus, instrumenta imperii loquentur,

ut lapides Hierusalem. uitas Caesarum legimus: orientem fidem

Romae primus Nero cruentauit. tunc Petrus ab altero cingitur,

cum cruci adstringitur. tunc Paulus ciuitatis Romanae

consequitur natiuitatem, cum illic martyrii renascitur generositate.

haec ubicumque iam legero, pati disco; nec mea interest,

quos sequar martyrii magistros, sensusne an exitus apost

olorum, nisi quod et sensus in exitibus recognosco. nihil

enim passi fuissent quod non prius patiendum esse scissent.

cum uincula Paulo Agabus gestu quoque prophetasset, discipuli

flentes et orantes, ne se Hierosolyma committeret, frustra

orauerant. ille enim quod seniper docuerat animatus, quid

fletis, inquit, et contristatis cor meum? at ego non

modo uincula Hierosolymis pati optauerim, uerum

etiam mori pro nomine domini mei Iesu Christi. atque

ita cesserunt dicendo: fiat uoluntas domini; fidentes

scilicet passiones ad dei uoluntatem pertinere. non enim de-

\'hortationis consilio, sed dilectionis retinere temptauerant, ut

apostolum desiderantes, non ut martyrium dissuadentes. quodsi

iam tunc Prodicus aut Valentinus adsisteret suggerens non

in terris esse confitendum apud homines, minus uereor ne

deus humanum sanguinem sitiat nec Christus uicem passionis

quasi et ipse de ea salutem consecuturus exposcat, statim

audisset a seruo dei quod audierat diabolus a domino: recede

satana, scandalum mihi es. scriptum est dominum

deum tuum adorabis et illi soli seruies. sed

et nunc audire debebit, quatenus multo post uenena ista suffudit,

nulli infirmorum facile nocitura, nisi si qui non hanc

nostram ex fide praebiberit uel etiam superbiberit potionem.