On Baptism

Chapter 1

Felix sacramentum aquae nostrae, quia ablutis delictis

pristinae caecitatis in uitam aeternam liberamur! non erit

otiosum digestum istud, instruens tam eos qui cum maxime

formantur, quam et illos qui simpliciter credidisse contenti

non exploratis rationibus traditionum intemptatam probabilem

fidem per imperitiam portant. atque adeo nuper conuersata

istic quaedam de Gaiana haeresi uipera uenenatissima doctrina\'

sua plerosque rapuit, inprimis baptismum destruens. plane

secundum naturam. nam fere uiperae et aspides ipsique reguli

serpentes arida et inaquosa sectantur. sed nos pisciculi

secundum iXeūv nostrum Iesum Christum in aqua nascimur

nec aliter quam in aqua permanendo salui sumus. itaque illa

monstrosissima, cui nec integrae quidem docendi ius erat,

optime norat pisciculos necare de aqua auferens.

Chapter 2

Sed enim quanta uis est peruersitatis ad fidem labefactandam

uel in totum non recipiendam, ut ex his eam impugnet,

ex quibus constat! nihil adeo est quod tam obduret

mentes hominum quam simplicitas diuinorum operum quae in

actu uidetur et magnificentia quae in effectu repromittitur:

ut hic quoque, quoniam tanta simplicitate, sine pompa, sine

apparatu nouo aliquo, denique sine sumptu homo in aquam

demissus et inter pauca uerba tinctus non multo uel nihilo

mundior resurgit, eo incredibilis existimetur consecutio

aeternitatis. mentior, si non e contrario idolorum sollemnia uel

arcana de suggestu et apparatu deque sumptu fidem et auctoritatem

sibi extruunt. pro misera incredulitas, quae denegas

deo proprietates suas, simplicitatem et potestatem! quid ergo?

nonne mirandum et lauacro dilui mortem? atquin eo magis

credendum, si, quia mirandum est, idcirco non creditur.

qualia enim decet esse opera diuina, nisi super omnem admirationem?

nos quoque ipsi miramur, sed quia credimus. ceterum

incredulitas miratur, non credit. miratur enim simplicia

quasi uana, magnifica quasi impossibilia. et sit plane

ut putas, satis ad utrumque diuina pronuntiatio praecucurrit.

stulta mundi elegit deus, ut confundat sapientiam eius, et

praedifficilia penes homines facilia penes deum. nam si deus

et sapiens et potens, quod etiam praetereuntes eum non negant,

merito in aduersariis sapientiae potentiaeque id est in stultitia-

\'titia et inpossibilitate materias operationis suae instituit; quoniam

uirtus omnis ex his causam accipit, a quibus prouocatur.

Chapter 3

Huius memores pronuntiationis tamquam praescriptionis,

nihilominus quam stultum et impossibile sit aqua reformari

tractamus. quid utique ista materia tantae dignationis meruerit

officium ? ut opinor, auctoritas liquidi elementi exigenda

est. atquin plurima suppetit et quidem a primordio. nam

unum ex his est quae ante omnem mundi suggestum impolita

adhuc specie penes deum quiescebant. in primordio, inquit,

fecit deus caelum et terram. terra autem erat inuisibilis

et incomposita et tenebrae erant super abyssum

et spiritus domini super aquas ferebatur. habes

homo inprimis aetatem uenerari aquarum, quod antiqua substantia;

dehinc dignationem, quod diuini spiritus sedes, gratior

.

scilicet ceteris tunc elementis. nam et tenebrae totae adhuc

-sine cultu siderum informes et tristis abyssus et terra inparata

et caelum rude; solus liquor, semper materia perfecta,

laeta, simplex, de suo pura, dignum uectaculum deo subiciebat.

quid quod exinde dispositio mundi modulatricibus quodammodo

aquis deo constitit? nam ut firmamentum caeleste suspenderet

in medietate, distinctis aquis fecit; ut terram aridam suspenderet,

segregatis aquis expediit. ordinato dehinc per elementa

mundo cum incolae darentur, primis aquis praeceptum est

animas proferre. primus liquor quod uiueret edidit, ne mirum

sit in baptismo, si aquae animare nouerunt. non enim ipsius

quoque hominis figurandi opus sociantibus aquis absolutum

est? de terra materia conuenit, non tamen habili nisi humecta

et sucida, quam scilicet ante quartum diem segregatae

aquae in stationem suam superstite humore limo temperarant.

si exinde uniuersa uel plura prosequar, quae de elementi istius

auctoritate commemorem, quanta uis eius aut gratia, quot ingenia,

quot officia, quantum instrumentum mundo ferat, uereor,

ne laudes aquae potius quam baptismi rationes uidear congregasse:

licet eo plenius docerem non esse dubitandum, si materiam,

quam in omnibus rebus et operibus suis deus disposuit,

etiam in sacramentis propriis parere fecit, si quae uitam terrenam

gubernat, et in caelesti procurat.

Chapter 4

Sed ea satis erit praecerpsisse, in quibus et ratio baptismi

recognoscitur, primum illa, qua iam tunc etiam ipso habitu

praenotabant ad baptismi figuram dei spiritum, qui ab initio

superuectabatur super aquas, super aquas intinctorum moraturum.

sanctum autem utique super sanctum ferebatur et ab

eo, quod superferebatur, id quod ferebat sanctitatem

mutuabatur, quoniam subiecta quaeque materia eius, quae desuper

imminet, qualitatem rapiat necesse est, maxime corporalis spiritalem

et penetrare et insidere facilem per substantiae suae

subtilitatem. ita de sancto sanctificata natura aquarum et ipsa

sanctificare concepit. nemo dicat: numquid ipsis enim aquis

tingimur, quae tunc in primordio fuerunt? non utique ipsis,

nisi ex ea parte qua genus quidem unum, species uero complures.

quod autem generi adtributum est, etiam in speciem

redundat. ideoque nulla distinctio est, mari quis an stagno,

flumine an fonte, lacu an alueo diluatur, nec quicquam refert

inter eos quos Iohannes in Iordane et quos Petrus in Tiberi

tinxit. nisi et ille spado, quem Philippus inter uias fortuita

aqua tinxit, plus salutis aut minus retulit. igitur omnes aquae

i de pristina originis praerogatiua sacramentum sanctificationis

consequuntur inuocato deo. superuenit enim statim spiritus

de caelis et aquis superest sanctificans eas de semetipso, et

ita sanctificatae uim sanetificandi combibunt. quamquam ad

simplicem actum competat similitudo, ut, quoniam uice sordium

delictis inquinamur, aquis abluamur. sed delicta sicut

non in carne comparent, quia nemo super cutem portat maculam

idololatriae aut stupri aut fraudis, ita eiusmodi in spiritu

sordent, qui est auctor delicti. spiritus enim dominatur,

caro famulatur. tamen utrumque inter se communicant reatum

tum, spiritus ob imperium, caro ob ministerium. igitur medicatis

quodammodo aquis per angeli interuentum et spiritus in

aquis corporaliter diluitur et caro in eisdem spiritaliter mundatur.

Chapter 5

Sed enim nationes extraneae ab omni intellectu spiritalium

potestatem eadem efficacia idolis suis subministrant. sed uiduis

aquis sibi mentiuntur. nam et sacris quibusdam per

lauacrum initiantur, Isidis alicuius aut Mithrae; ipsos etiam

deos suos lauationibus efferunt. ceterum uillas, domos, templa

totasque urbes aspergine circumlatae aquae expiant passim.

certe ludis Apollinaribus et Eleusiniis tinguuntur idque se in

regenerationem et impunitatem periuriorum suorum agere praesumunt.

item penes ueteres quisque se homicidio infecerat,

purgatrices aquas explorabat. igitur si de sola natura aquae,

quod propria materia sit abluendi, in auspicia emundationis

blandiuntur, quanto id uerius aquae praestabunt per dei auctoritatem,

a quo omnis natura earum constituta est? si religione

aquam medicari putant, quae potior religio quam dei

uiui? quo agnito hic quoque studium diaboli recognoscimus

res dei aemulantis, cum et ipse baptismum in suis exercet.

quid simile? immundus emundat, perditor liberat, damnatus

absoluit. suam uidelicet operam destruet diluens delicta, quae

inspirat ipse. haec quidem in testimonium posita sunt repellentibus

fidem, si minime credant rebus dei, quarum adfectationibus

apud aemulum dei credunt. annon et alias sine ullo

sacramento immundi spiritus aquis incubant adfectantes illam

in primordio diuini spiritus gestationem? sciunt opaci quique

fontes et auii quique riui et in balneis piscinae et euripi in

domibus uel cisternae et putei, qui rapere dicuntur, scilicet

per uim spiritus nocentis. nam et t esietos et lymphaticos

et hydrophobos uocant, quos aquae necauerunt aut amentia

uel formidine exercuerunt. quorsum ista retulimus? ne quis

durius credat angelum dei sanctum aquis in salutem hominis

temperandis adesse, cum angelus malus profanum commercium

eiusdem elementi in perniciem hominis frequentat. angelum

aquis interuenire si nouum uidetur, exemplum futuri

praecucurrit. piscinam Bethsaidam angelus interueniens

commouebat. obseruabant qui ualetudinem querebantur. nam si

quis praeuenerat descendere illuc, queri post lauacrum desinebat.

figuram ista medicinae corporalis spiritalem medicinam

canebat, ea forma qua semper carnalia in figuram spiritalium

antecedant. proficiente itaque in hominibus gratia dei plus

aquis et angelo accessit. qui uitia corporis remediabant, nunc

spiritum medentur; qui temporalem operabantur salutem, nunc

aeternam reformant; qui unum semel anno liberabant, nunc

quotidie populos conseruant deleta morte per ablutionem delictorum.

exempto scilicet reatu eximitur et poena. ita restituetur

homo deo ad similitudinem eius, qui retro ad imaginem

dei fuerat. imago in effigie, similitudo in aeternitate censetur.

recipit enim illum dei spiritum, quem tunc de adflatu eius

acceperat, sed post amiserat per delictum.

Chapter 6

Non quod in aquis spiritum sanctum consequamur, sed

in aqua emundati sub angelo spiritui sancto praeparamur. hic

quoque figura praecessit; sic enim Iohannes antepraecursor domini

fuit praeparans uias eius. ita et angelus baptismi arbiter

superuenturo spiritui sancto uias dirigit ablutione delictorum,

quam fides impetrat obsignata in Patre et Filio et Spiritu

Sancto. nam si in tribus testibus stabit omne uerbum, quanto

magis, dum habemus per benedictionem eosdem arbitros fidei

quos et sponsores salutis, sufficit ad fiduciam spei nostrae

etiam numerus nominum diuinorum? cum autem sub tribus

et testatio fidei et sponsio salutis pignerentur, necessario adicitur

ecclesiae mentio, quoniam ubi tres, id est Pater et Filius

et Spiritus Sanctus, ibi ecclesia, quae trium corpus est.

Chapter 7

Exinde egressi de lauacro perungimur benedicta unctione

de pristina disciplina, qua ungi oleo de cornu in sacerdotio

solebant; ex quo Aaron a Moyse unctus est, unde Christus

dicitur a chrismate, quod est unctio, quae domino nomen

accommodauit, facta spiritalis, quia spiritu unctus est a deo patre,

sicut in Actis: collecti sunt enim uere in ista ciuitate

aduersus sanctum filium tuum, quem unxisti. sic et

in nobis carnaliter currit unctio, sed spiritaliter proficit; quomodo

et ipsius baptismi carnalis actus, quod in aqua mergimur,

spiritalis effectus, quod delictis liberamur.

Chapter 8

Dehinc manus imponitur per benedictionem advocans et \\

inuitans spiritum sanctum. sane humano ingenio licebit spiritum

in aquam arcessere et concorporationem eorum accommodatis

desuper manibus alio spiritu tantae claritatis animare,

deo autem in suo organo non licebit per manus sanctas sublimitatem

modulari spiritalem? sed est hoc quoque de ueteri

sacramento, quo nepotes suos ex Ioseph, Ephrem et Manassem,

Iacob capitibus impositis et intermutatis manibus benedixerit,

et quidem ita transuersim obliquatis in se, ut Christum deformantes

iam tunc portenderent benedictionem in Christum futuram.

tunc ille sanctissimus spiritus super emundata et benedicta

corpora libens a patre descendit, super baptismi aquas

tanquam pristinam sedem recognoscens conquiescit, columbae

figura delapsus in dominum, ut natura spiritus sancti declararetur

per animal simplicitatis et innocentiae, quod etiam corporaliter

ipso felle careat columba. ideoque, estote, inquit,

simplices sicut columbae; ne hoc quidem sine argumento

praecedentis figurae. quemadmodum enim post aquas diluuii,

quibus iniquitas antiqua purgata est, post baptismum, ut ita

dixerim, mundi pacem caelestis irae praeco columba terris ad-.

nuntiauit dimissa ex arca et cum olea reuersa, quod signum

etiam apud nationes paci praetenditur, eadem dispositione spiritalis

effectus terrae id est carni nostrae emergenti de lauacro

post uetera delicta columba sancti spiritus aduolat pacem dei

adferens, emissa de caelis, ubi ecclesia est arca figurata. sed mundus rursus deliquit;

quo male comparatur baptismus diluuio. itaque

igni destinatur, sicut et homo qui post baptismum delicta restaurat,

ut hoc quoque in signum admonitionis nostrae debeat accipi.

Chapter 9

Quot igitur patrocinia naturae, quot priuilegia gratiae,

quot sollemnia disciplinae figurae praestructiones precationes

religionem aquae ordinauerunt? primo quidem cum populus

de Aegypto liber et expeditus uim regis Aegypti per aquam

transgressus euadit, ipsum regem cum totis copiis aqua extinxit.

quae figura manifestior in baptismi sacramento? liberantur

de saeculo nationes per aquam scilicet et diabolum dominatorem

pristinum in aqua oppressum derelinquunt. item

aqua de amaritudinis uitio in usum commodae suauitatis Mosei

ligno remediatur. lignum illud erat Christus uenenatae et

amarae retro naturae uenas in saluberrimas aquas baptismi

scilicet ex sese remedians. haec est aqua, quae de comite

petra populo defluebat. si enim petra Christus, sine dubio

aqua in Christo baptismum uidemus benedici. quanta aquae

gratia penes deum et Christum eius est ad baptismi confirmationem!

nunquam sine aqua Christus: siquidem et ipse

aqua tinguitur, prima rudimenta potestatis suae uocatus ad

nuptias aqua auspicatur, cum sermonem facit, sitientes ad

aquam suam inuitat sempiternam, cum de agape docet, aquae

calicem pauperi oblatum inter opera dilectionis probat, apud

puteum uires resumit, super aquam incedit, libenter transfretat,

. aquam discentibus ministrat. perseuerat testimonium baptismi

usque ad passionem: cum deditur in crucem, aqua interuenit;

sciunt Pilati manus: cum uulneratur, aqua de latere prorumpit;

scit lancea militis.

Chapter 10

Diximus, quantum mediocritati nostrae licuit, de uniuersis

quae baptismi religionem struunt; nunc ad reliquum

statum eius aeque ut potero progrediar de quaestiunculis quibusdam.

baptismus ab Iohanne denuntiatus iam tunc habuit

quaestionem, ab ipso quidem domino propositam Pharisaeis,

caelestisne is baptismus esset an uero terrenus? de quo illi

non ualuerunt constanter respondere, utpote non intellegentes,

quia nec credentes. nos porro quantula fide sumus, tantulo

et intellectu possumus aestimare diuinum quidem eum baptismum

fuisse, mandatu tamen, non et potestate, quod et Iohannem

a domino missum legimus in hoc munus ceterum humanum

condicione. nihil enim caeleste praestabat, sed caelestibus

praeministrabat paenitentiae scilicet praepositus, quae

est in hominis potestate. denique legis doctores et Pharisaei,

qui credere noluerunt, nec paenitentiam egere. quod si paenitentia

humanum est, et baptismus ipsius eiusdem condicionis

fuerit necesse est, aut daret et spiritum sanctum et remissionem

delictorum, si caelestis fuisset. sed neque peccatum

dimittit neque spiritum indulget nisi deus solus. etiam ipse

dominus, nisi ipse prius ascenderet ad patrem, aliter negauit

spiritum descensurum. id quod dominus nondum conferebat,

seruus utique praestare non potuisset. adeo postea in Actis

Apostolorum inuenimus, quoniam, qui Iohannis baptismum

habebant, non accepissent spiritum sanctum, quem ne auditu

quidem nouerant. ergo non erat caeleste, quod caelestia non

exhibebat, cum ipsum, quod caeleste in Iohanne fuerat, spiritus

prophetiae, post totius spiritus in dominum translationem usque

adeo defecerit, ut quem praedicauerat, quem aduenientem designauerat,

postmodum an ipse esset miserit sciscitatum. agebatur

itaque baptismus paenitentiae quasi candidatus remissionis

et sanctificationis in Christo subsecuturae. nam quod praedicabat

baptismum paenitentiae in remissionem delictorum, in

futuram remissionem enuntiatum est: siquidem paenitentia antecedit,

remissio subsequitur, et hoc est uiam praeparare; qui

autem praeparat, non idem ipse perficit, sed alii perficiendum

procurat. ipse profitetur sua non esse caelestia, sed Christi,

dicendo: qui de terra est, de terra loquitur; qui de

supernis uenit, super omnes est: item sola se paenitentia

tinguere, uenturum mox qui tingueret in spiritu et igni. scilicet

quia uera et stabilis fides aqua tinguitur in salutem, simulata

autem et infirma igni tinguitur in iudicium.

Chapter 11

Sed ecce, inquiunt, uenit dominus et non tinxit. legimus

enim: et tamen is non tinguebat, uerum discipuli eius.

quasi reuera ipsum suis manibus tincturum Iohannes praedicasset.

non utique sic intellegendum est, sed simpliciter dictum

more communi, sicut est uerbi gratia: imperator proposuit

edictum aut praefectus fustibus cecidit: numquid ipse proponit

aut numquid ipse caedit? semper is dicitur facere, cui praeministratur.

ita erit accipiendum, ipse uos tinguet, pro eo

quod est, per ipsum tinguemini uel in ipsum. sed ne moueat

quosdam quod non ipse tinguebat. in quem enim tingueret?

in paenitentiam? quo ergo illi praecursorem? in peccatorum

remissionem, quam uerbo dabat? in semetipsum, quem humilitate

celabat? in spiritum sanctum, qui nondum ad patrem

ascenderat? in ecclesiam, quam nondum apostoli struxerant?

itaque tinguebant discipuli eius ut ministri, ut Iohannes antepraecursor,

eodem baptismo Iohannis, ne qui alio putet, quia

nec exstat alius nisi postea Christi, qui tunc utique a discentibus

dari non poterat, utpote nondum adimpleta gloria domini,

nec instructa efficacia lauacri per passionem et resurrectionem,

quia nec mors nostra dissolui posset nisi domini passione nec

uita restitui sine resurrectione ipsius.

Chapter 12

Cum uero praescribitur nemini sine baptismo competere

salutem, ex illa maxime pronuntiatione domini qui ait: nisi

natus ex aqua quis erit, non habet uitam, suboriuntur

scrupulosi, immo temerarii retractatus quorundam, quomodo ex

ista praescriptione apostolis salus competat, quos tinctos non

inuenimus in domino praeter Paulum. immo cum Paulus

solus ex illis baptismum Christi induerit, aut praeiudicatum

esse de ceterorum periculo qui careant aqua Christi, ut praescriptio

salua sit, aut rescindi praescriptionem, si etiam non

tinctis salus statuta est. audiui, domino teste, eiusmodi, ne

quis me tam perditum existimet, ut ultro excogitem libidine

stili, quae aliis scrupulum incutiant. et nunc illis, ut potero,

respondebo, qui negant apostolos tinctos. nam si humanum

Iohannis baptismum inierant et dominicum desiderabant, quatenus

unum baptismum definierat ipse dominus dicens Petro

perfundi uolenti: qui semel lauit, non habet necesse rursum,

quod utique non tincto non omnino dixisset, et haec

est probatio exerta aduersus illos qui adimunt apostolis etiam

Iohannis baptismum, ut destruant aquae sacramentum. an credibile

uideri potest in his personis uiam tunc domini non praeparatam

id est baptismum Iohannis, quae ad uiam domini per

totum orbem aperiendam destinabantur? ipse dominus nullius

paenitentiae debitor tinctus est: peccatoribus non fuit necesse?

quod ergo alii tincti non sunt, non tamen comites Christi, sed

aemuli fidei, legis doctores et Pharisaei? unde et suggeritur,

cum aduersantes domini tingui noluerint, eos qui dominum

sequebantur tinctos fuisse nec cum aemulis suis sapuisse, maxime

quando dominus, cui adhaerebant, testimonio Iohannem

extulisset, nemo, dicens, maior inter natos feminarum

Iohanne baptizatore. alii plane satis coacte iniciunt tunc

apostolos baptismi uicem implesse, cum in nauicula fluctibus

adspersi operti sunt; ipsum quoque Petrum per mare

ingredientem satis mersum. ut opinor autem, aliud adspergi uel

intercipi uiolentia maris, aliud tingui disciplina religionis. ceterum

nauicula illa figuram ecclesiae praeferebat, quod in mari

id est saeculo fluctibus id est persecutionibus et temptationibus

inquietatur, domino per patientiam uelut dormiente, donec orationibus

sanctorum in ultimis suscitatus compescat saeculum

et tranquillitatem suis reddat. nunc siue tincti quoquo modo

fuerunt siue illoti perseuerauerunt, ut et illud dictum domini

de uno lauacro sub Petri persona ad nos tantummodo spectet,

de salute tamen apostolorum satis temerarium est aestimare,

quia illis uel primae adlectionis et exinde indiuiduae familiaritatis

praerogatiua compendium baptismi conferre posset, cum

illi, opinor, sequebantur illum qui credenti cuique salutem pollicebatur.

fides tua te, aiebat, saluum fecit, et, remittentur

tibi peccata, credenti utique nec tamen tincto. id si

apostolis defuit, nescio quorum fide uno uerbo domini suscitatus

teloneum dereliquit, patrem et nauem et artem qua uitam

sustentabat deseruit, patris exsequias despexit, summum illud

domini praeceptum, qui patrem aut matrem mihi praetulerit,

non est me dignus, ante perfecit quam audiuit.

Chapter 13

Hic ergo scelestissimi illi prouocant quaestiones. adeo

dicunt: baptismus non est necessarius quibus fides satis est;

nam et Abraham nullius aquae nisi fidei sacramento deo placuit.

sed in omnibus posteriora concludunt et sequentia antecedentibus

praeualent. fuerit salus retro per fidem nudam ante

domini passionem et resurrectionem; at ubi fides aucta est

credendi in natiuitatem passionem resurrectionemque eius, addita

est ampliatio sacramento, obsignatio baptismi, uestimentum

quodammodo fidei, quae retro erat nuda nec potest iam sine

sua lege. lex enim tinguendi imposita est et forma praescripta.

.

ite, inquit, docete nationes tinguentes eas in nomen

Patris et Filii et Spiritus Sancti. huic legi collata definitio

illa, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu,

non intrabit in regnum caelorum, obstrinxit fidem ad

baptismi necessitatem. itaque omnes exinde credentes tinguebantur.

tunc et Paulus, ubi credidit, tinctus est. et hoc est

quod et dominus in illa plaga orbationis praeceperat, exsurge,

dicens, et introi Damascum, illic tibi demonstrabitur,

. quid debeas agere, scilicet tingui, quod solum ei deerat.

alioquin satis didicerat atque crediderat Nazarenum esse dominum

dei filium.

Chapter 14

Sed de ipso apostolo reuoluunt: quod dixerit: non enim

me ad tinguendum Christus misit. quasi hoc argumento

baptismus adimatur. cur enim tinxit Gaium et Crispum et

Stephanae domum? quamquam etsi non eum miserat Christus

ad tinguendum, tamen aliis apostolis praeceperat tinguere. uerum

haec pro condicione tunc temporis ad Corinthios scripta sunt,

quoniam schismata et dissensiones inter illos mouebantur, dum

alius Paulo deputat, alius Apollo. propter quod pacificus apostolus,

ne sibi omnia defendere uideretur, non ad tinguendum

ait se missum, sed ad praedicandum. nam et prius est praedicare,

posterius tinguere. et prius praedicatum. puto autem,

licuit et tinguere, cui licuit praedicare.

Chapter 15

Nescio si quid amplius ad controuersiam baptismi uentilatur.

sane retexam quod supra omisi, ne imminentes sensus

uidear intercidere. unus omnino baptismus est nobis, tam ex

domini euangelio quam ex apostoli litteris, quoniam unus deus

et unum baptisma et una ecclesia in caelis. sed circa haereticos

sane quid custodiendum sit, digne quis retractet. ad nos

enim editum est. haeretici autem nullum habent consortium

nostrae disciplinae, quos extraneos utique testatur ipsa ademptio

communicationis. non debeo in illis cognoscere quod mihi est

praeceptum, quia non idem deus est nobis et illis, nec unus

Christus, id est idem, ideoque nec baptismus unus, quia non

idem; quem cum rite non habeant, sine dubio non habent,

nec capit numerari quod non habetur; ita nec possunt accipere,

quia non habent. sed de isto plenius iam nobis in Graeco

digestum est. semel ergo lauacrum inimus, semel delicta diluuntur,

quia ea iterari non oportet. ceterum Israel Iudaeus

quotidie lauat, quia quotidie inquinatur. quod ne in nobis

quoque factitaretur, propterea de uno lauacro definitum est.

felix aqua, quae semel abluit, quae ludibrio peccatoribus non

est, quae non adsiduitate sordium infecta rursus quos diluit

inquinat.

Chapter 16

Est quidem nobis etiam secundum lauacrum, unum et

ipsum, sanguinis scilicet, de quo dominus, habeo, inquit,

baptismo tingui, cum iam tinctus fuisset. uenerat enim

per aquam et sanguinem, sicut Iohannes scripsit, ut aqua tingueretur,

sanguine glorificaretur, perinde nos faceret aqua uocatos,

sanguine electos. hos duos baptismos de uulnere perfossi

lateris emisit, quatenus qui in sanguinem eius crederent,

aqua lauarentur, qui aqua lauissent, etiam sanguinem portarent.

hic est baptismus qui lauacrum et non acceptum repraesentat

et perditum reddit.

Chapter 17

Superest ad concludendam materiolam de obseruatione

quoque dandi et accipiendi baptismi commonefacere. dandi

quidem habet ius summus sacerdos, qui est episcopus; dehinc

presbyteri et diaconi, non tamen sine episcopi auctoritate,

propter ecclesiae honorem, quo saluo salua pax est. alioquin

\'etiam laicis ius est. quod enim ex aequo accipitur, ex aequo

dari potest. nisi episcopi iam aut presbyteri aut diaconi, uocantur

discentes. domini sermo non debet abscondi ab ullo.

perinde et baptismus, aeque dei census, ab omnibus exerceri

potest. sed quanto magis laicis disciplina uerecundiae et modestiae

incumbit, cum ea maioribus- competant, ne sibi adsumant

dicatum episcopis officium? episcopatus aemulatio schismatum

mater est. omnia licere dixit sanctissimus apostolus, sed non

omnia expedire. sufficiat scilicet in necessitatibus ut utaris,

sicubi aut loci aut temporis aut personae condicio compellit.

tunc enim constantia succurrentis excipitur, cum urget circumstantia

periclitantis, quoniam reus erit perditi hominis, si super-

. sederit praestare quod libere potuit. petulantia autem mulieris,

quae usurpauit docere, utique non etiam tinguendi ius sibi

pariet, nisi si quae noua bestia euenerit similis pristinae, ut,

quemadmodum illa baptismum auferebat, ita aliqua per se

eum conferat. quodsi quae Pauli perperam inscripta sunt

exemplum Theclae ad licentiam mulierum docendi tinguendique

defendunt, sciant in Asia presbyterum, qui eam scripturam

construxit, quasi titulo Pauli de suo cumulans, conuictum atque

confessum id se amore Pauli fecisse loco decessisse. quam

enim fidei proximum uideretur, ut is docendi et tinguendi daret

feminae potestatem qui ne discere quidem constanter mulieri

permisit? taceant, inquit, et domi maritos suos consulant.

Chapter 18

Ceterum baptismum non temere credendum esse sciunt

quorum officium est. \'omni petenti te dato\' suum habet titulum

perinde ad eleemosynam pertinentem. immo illud potius

perspiciendum: nolite dare sanctum canibus et porcis

proicere margaritam uestram, et: manus ne facile

imposueris, ne participes aliena delicta. si Philippus tam

facile tinxit eunuchum, recogitemus manifestam et exertam

dignationem domini intercessisse. spiritus Philippo praeceperat

in eam uiam pertendere; spado et ipse inuentus est non otiosus,

nec qui subito tingui concupisceret, sed ad templum orandi

gratia profectus scripturae diuinae impressus sic oportebat deprendi,

cui ultro deus apostolum miserat, quem rursus spiritus

ut se curriculo eunuchi adiungeret iussit: scriptura ipsius fidei

occurrit in tempore, exhortatus adsumitur, dominus ostenditur,

fides non moratur, aqua non expectatur, apostolus perfecto

negotio eripitur. sed et Paulus reuera. cito tinctus est. cito

enim cognouerat Simon hospes uas eum esse electionis constitutum.

dei dignatio suas praemittit praerogatiuas; omnis

petitio et decipere et decipi potest. itaque pro cuiusque personae

condicione ac dispositione, etiam aetate, cunctatio baptismi

utilior est, praecipue tamen circa paruulos. quid enim necesse,

si non tam necesse est, sponsores etiam periculo ingeri, qui

et ipsi per mortalitatem destituere promissiones suas possunt

et prouentu malae indolis falli? ait quidem dominus: nolite

illos prohibere ad me uenire. ueniant ergo, dum adolescunt;

ueniant, dum discunt, dum quo ueniant docentur;

fiant Christiani, cum Christum nosse potuerint. quid festinat

innocens aetas ad remissionem peccatorum? cautius agetur

in saecularibus, ut cui substantia terrena non creditur, diuina

credatur? norint petere salutem, ut petenti dedisse uidearis.

non minore de causa innupti quoque procrastinandi, in quibus

temptatio praeparata est tam uirginibus per maturitatem quam

uiduis per uacationem, donec aut nubant aut continentiae corroborentur.

si qui pondus intellegant baptismi, magis timebunt consecutionem

quam dilationem; fides integra secura est de salute.

Chapter 19

Diem baptismo sollemniorem Pascha praestat, cum et 1

passio domini in qua tinguimur adimpleta est. nec incongruenter

ad figuram interpretabitur, quod cum ultimum Pascha

dominus esset acturus, missis discipulis ad praeparandum, conuenietis,

inquit, hominem aquam baiulantem, Paschae

celebrandae locum de signo aquae ostendit. exinde Pentecoste

ordinandis lauacris laetissimum spatium est, quo et domini

resurrectio inter discipulos frequentata est, et gratia spiritus

sancti dedicata, et spes aduentus domini subostensa, quod

tunc in caelos recuperato eo angeli ad apostolos dixerunt sic

uenturum, quemadmodum et in caelos conscendit, utique in

Pentecoste. sed enim Hieremias cum dicit: et congregabo

illos ab extremis terrae in die festo, Paschae diem significat

et Pentecostes, qui est proprie dies festus. ceterum omnis \'

dies domini est, omnis hora, omne tempus habile baptismo:

si de sollemnitate interest, de gratia nihil refert.

Chapter 20

Ingressuros baptismum orationibus crebris, ieiuniis et

geniculationibus et peruigiliis orare oportet et cum confessione

omnium retro delictorum, ut exponant etiam baptismum Iohannis.

tinguebantur, inquit, confitentes delicta sua. nobis

gratulandum est, si nunc publice confitemur iniquitates aut

turpitudines nostras. simul enim et de pristinis satisfacimus

conflictatione carnis et spiritus et subsecuturis temptationibus

munimenta praestruimus. uigilate et orate, inquit, ne incidatis

in temptationem. et ideo, credo, temptati sunt,

quoniam obdormierunt, ut adprehensum dominum destituerint,

et qui cum eo perstiterit et gladio sit usus, ter etiam negauerit;

nam et praecesserat dictum, neminem intemptatum regna

caelestia consecuturum. ipsum dominum post lauacrum statim

temptationes circumsteterunt quadraginta diebus ieiuniis functum.

ergo et nos, dicet aliquis, a lauacro potius ieiunare oportet.

et quis enim prohibet, nisi necessitas gaudii et gratulatio salutis?

sed dominus, quantulum aestimo, de figura Israelis exprobrationem

in ipsum retorsit. namque populus mare transgressus

et in solitudinem translatus per quadraginta annos illic cum

diuinis copiis aleretur, nihilominus uentris et gulae meminerat

quam dei. deinde dominus post aquam segregatus in deserta

quadraginta dierum ieiunia emensus ostendit non pane uiuere

hominem dei, sed dei uerbo temptationesque plenitudini et

immoderantiae uentris appositas abstinentia elidi. igitur benedicti,

quos gratia dei expectat, cum de illo sanctissimo lauacro

noui natalis ascenditis et primas manus apud matrem cum

fratribus aperitis, petite de patre, petite de domino, peculia

gratiae, distributiones charismatum subiacere. petite, et accipietis,

inquit. quaesistis enim et inuenistis; pulsastis et

apertum est uobis. tantum oro, ut, cum petitis, etiam Tertulliani

peccatoris memineritis.