On the Lapsed

Section 1

Pax ecce, dilectissimi fratres, ecclesiae reddita est et quod

difficile nuper incredulis ac perfidis inpossibile uidebatur, ope

adque ultione diuina securitas nostra reparata est. in laetitiam

mentes redeunt et tempestate pressurae ac nube discussa tranquillitas

ac serenitas refulserunt. dandae laudes Deo et beneficia

eius ac munera cum gratiarum actione celebranda, quamuis agere

gratias nostra uox nec in persecutione cessauerit: neque enim

tantum licere inimico potest, ut non qui Deum corde toto et

anima et uirtute diligimus benedictiones eius et laudes semper

et ubique cum gloria praedicemus. exoptatus uotis omnibus dies

uenit et post longae noctis horribilem taetramque caliginem Domini

luce radiatus mundus eluxit.

Section 2

Confessores praeconio boni nominis claros et uirtutis ac fidei

laudibus gloriosos laetis conspectibus intuemur, sanctis osculis

adhaerentes desideratos diuina et inexplebili cupiditate conplectimur.

adest militum Christi cors candida, qui persecutionis

urgentis ferociam turbulentam stabili congressione fregerunt, parati

ad patientiam carceris, armati ad tolerantiam mortis. repugnastis

fortiter saeculo, spectaculum gloriosum praebuistis Deo,

secuturis fratribus fuistis exemplo. religiosa uox Christum locuta

est, in quem se semel credidisse confessa est: inlustres manus

quae non nisi diuinis operibus adsueuerant sacrificiis sacrilegis

restiterunt: sanctificata ora caelestibus cibis post corpus et sanguinem

Domini profana contagia et idolorum reliquias respuerunt:

ab inpio sceleratoque uelamine quo illic uelabantur sacrificantium

capita captiua caput uestrum liberum mansit: frons

cum signo Dei pura diaboli coronam ferre non potuit, coronae se

Domini reseruauit. quam uos laeto sinu excipit mater ecclesia de

proelio reuertentes! quam beata, quam gaudens portas suas

aperit, ut adunatis agminibus intretis de hoste prostrato tropaea

referentes! cum triumphantibus uiris et feminae ueniunt quae

cum saeculo sexum quoque uicerunt. ueniunt et geminata militiae

suae gloria uirgines et pueri annos suos uirtutibus transeuntes.

nec non et cetera stantium multitudo uestram gloriam

sequitur, proximis et paene coniunctis laudis insignibus uestigia

uestra comitatur. eadem et in illis sinceritas cordis, eadem fidei

tenacis integritas. inconcussis praeceptorum caelestium radicibus

nixos et euangelicis traditionibus roboratos non praescripta exsilia,

non destinata tormenta, non rei familiaris et corporis supplicia

terruerunt. explorandae fidei praefiniebantur dies: sed qui

saeculo renuntiasse se meminit nullum saeculi diem nouit, nec

tempora terrena iam conputat qui aeternitatem de Deo sperat.

Section 3

Nemo, fratres, nemo hanc gloriam mutilet, nemo incorruptam

stantium firmitatem maligna obtrectatione debilitet. cum dies

negantibus praestitutus excessit, quisque professus intra diem non

est Christianum se esse confessus est. primus est uictoriae titulus

gentilium manibus adprehensum Dominum confiteri: secundus ad

gloriam gradus est cauta secessione subtractum iam Deo reseruari.

illa publica, haec priuata confessio est: ille iudicem saeculi

uincit, hic contentus Deo suo iudice conscientiam puram cordis

integritate custodit: illic fortitudo promptior, hic sollicitudo securior.

ille adpropinquante hora sua iam maturus inuentus est,

hic fortasse dilatus est qui patrimonio derelicto idcirco secesserit,

quia non erat negaturus: confiteretur utique, si fuisset et ipse

detentus.

Section 4

Has martyrum caelestes coronas, has confessorum glorias spiritales,

has stantium fratrum maximas eximiasque uirtutes maestitia

una contristat, quod auulsam nostrorum uiscerum partem

uiolentus inimicus populationis suae strage deiecit. <quid hoc loco

faciam, dilectissimi fratres, fluctuans uario mentis aestu quid

aut quomodo dicam? lacrimis magis quam uerbis opus est ad exprimendum

dolorem, quo corporis nostri plaga deflenda est, quo

populi aliquando numerosi multiplex lamentanda iactura est.

quis enim sic durus ac ferreus, quis sic fraternae caritatis oblitus

qui inter suorum multiformes ruinas et lugubres ac multo squalore

deformes reliquias constitutus siccos oculos tenere praeualeat

nec erumpente statim fletu prius gemitus suos lacrimis quam

uoce depromat? doleo, fratres, doleo uobiscum nec mihi ad

leniendos dolores meos integritas propria et sanitas priuata blanditur,

quando plus pastor in gregis sui uulnere uulneretur. cum

singulis pectus meum copulo, maeroris et funeris pondera luctuosa

participo. cum plangentibus plango, cum deflentibus defleo,

cum iacentibus iacere me credo. iaculis illis grassantis inimici

mea simul membra percussa sunt, saeuientes gladii per mea

uiscera transierunt. inmunis et liber a persecutionis incursu

fuisse non potest animus: in prostratis fratribus et me prostrauit

adfectus.

Section 5

Habenda tamen est, fratres dilectissimi, ratio nentatas nec

sic mentem debet et sensum persecutionis infestae tenebrosa

caligo caecasse, ut nihil remanserit luminis et lucis, unde diuina

praecepta perspici possint. si cladis causa cognoscitur, et medella

uulneris inuenitur. Dominus probari familiam suam uoluit

et quia traditam nobis diuinitus disciplinam pax longa corruperat,

iacentem fidem et paene dixerim dormientem censura caelestis

erexit, cumque nos peccatis nostris amplius mereremur,

clementissimus Dominus sic cuncta moderatus est, ut hoc omne

quod gestum est exploratio potius quam persecutio uideretur.

Section 6

Studebant augendo patrimonio singuli et obliti quid credentes

aut sub apostolis ante fecissent aut semper facere deberent insatiabili

cupiditatis ardore ampliandis facultatibus incubabant. non

in sacerdotibus religio deuota , non in ministeriis fides integra,

non in operibus misericordia, non in moribus disciplina. corrupta

barba in uiris, in feminis forma fucata: adulterati post

Dei manus oculi, capilli mendacio colorati. ad decipienda corda

simplicum callidae fraudes, circumueniendis fratribus subdolae

uoluntates. iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, prostituere

gentilibus membra Christi. non iurare tantum temere

sed adhuc et peierare, praepositos superbo tumore contemnere,

uenenato sibi ore maledicere, odiis pertinacibus inuicem dissidere.

episcopi plurimi quos et hortamento esse oportet ceteris et

exemplo diuina procuratione contempta procuratores regum saecularium

fieri, derelicta cathedra, plebe deserta per alienas

prouincias oberrantes negotiationis quaetuosae nundinas aucupari.

esurientibus in ecclesia fratribus habere argentum largiter uelle,

fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multiplicantibus faenus

augere. quid non perpeti tales pro peccatis eiusmodi mereremur,

cum iam pridem praemonuerit ac dixerit censura diuina:

si dereliquerint legem meam et in iudiciis meis non

ambulauerint, si iustificationes meas profanauerint

et praecepta mea non obseruauerint, uisitabo

in uirga facinora eorum et in flagellis delicta

eorum.

Section 7

Praennntiata sunt ista nobis et ante praedicta. sed nos datae

legis et obseruationis inmemores id egimus per nostra peccata,

ut dum Domini mandata contemnimus ad correptionem delicti

et probationem fidei remediis seuerioribus ueniremus, nec saltim

uel sero conuersi ad Domini timorem sumus, ut hanc correptionem

nostram probationemque diuinam patienter et fortiter subiremus.

ad prima statim uerba minantis inimici maximus fratrum numerus

fidem suam prodidit nec prostratus est persecutionis inpetu,

sed uoluntario lapsu se ipse prostrauit. quid oro inauditum,

quid nouum uenerat, ut uelut incognitis adque inopinatis rebus

exortis Christi sacramentum temeritate praecipiti solueretur?

nonne haec et prophetae ante et apostoli postmodum nuntiauerunt?

nonne iustorum pressuras et gentilium semper iniurias

pleni sancto Spiritu praedicauerunt? nonne fidem nostram semper

armans et Dei seruos caelesti uoce corroborans dicit scriptura

diuina: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli

seruies? nonne iram diuinae indignationis ostendens et poenae

metum praemonens denuo dicit: adorauerunt eos quos fecerunt

digiti eorum, et curuatus est homo et humiliatus

est uir, et non laxabo illis? et iterum Deus

loquitur dicens: sacrificans diis eradicabitur nisi Domino

soli. in euangelio quoque postmodum Dominus in uerbis

doctor et consummator in factis docens quid fieret et faciens quodcumque

docuisset, quicquid nunc geritur et geretur non ante

praemonuit ? nonne et negantibus aeterna supplicia et salutaria

confitentibus praemia ante constituit?

Section 8

Exciderunt quibusdam pro nefas omnia et de memoria recesserunt.

non expectauerunt saltim ut ascenderent adprehensi, ut

interrogati negarent. ante aciem multi uicti, sine congressione

prostrati nec hoc sibi reliquerunt ut sacrificare idolis uiderentur

inuiti. ultro ad forum currere, ad mortem sponte properare,

quasi hoc olim cuperent, quasi amplecterentur occasionem datam

quam libenter optassent. quot illic a magistratibus uespera urgente

dilati sunt, quot ne eorum differretur interitus et rogauerunt!

quam uim potest talis obtendere, qua crimen suum purget, cum

uim magis ipse fecerit ut periret? nonne quando ad Capitolium

sponte uentum est, quando ultro ad obsequium diri facinoris

accessum est, labauit gressus, caligauit aspectus, tremuerunt

uiscera, membra conciderunt? non sensus obstipuit, lingua haesit,

sermo defecit ? stare illic potuit Dei seruus et loqui et renuntiare

Christo qui iam diabolo renuntiauerat et saeculo P non ara illa,

quo moriturus accesserat, rogus illi fuit? non diaboli altare quod

faetore taetro fumare ac redolere conspexerat uelut funus et bustum

uitae suae horrere ac fugere debebat? quid hostiam tecum,

miser, quid uictimam supplicaturus inportas? ipse ad aras hostia,

uictima ipse uenisti, inmolasti illic salutem tuam, spem tuam,

fidem tuam funestis illic ignibus concremasti.

Section 9

Ac multis proprius interitus satis non fuit: hortamentis mutuis

in exitium populus inpulsus est, mors inuicem letali poculo propinata

est. ac ne quid deesset ad criminis cumulum, infantes

quoque parentum manibus inpositi uel adtracti amiserunt paruuli

quod in primo statim natiuitatis exordio fuerant consecuti.

nonne illi, cum iudicii dies uenerit, dicent: nos nihil fecimus

nec derelicto cibo et poculo Domini ad profana contagia sponte

properauimus: perdidit nos aliena perfidia, parentes sensimus

parricidas: illi nobis ecclesiam matrem, illi patrem Deum negauerunt,

ut dum parui et inprouidi et tanti facinoris ignari

per alios ad consortium criminum iungimur, aliena fraude caperemur

?

Section 10

Nec est pro dolor iusta aliqua et grauis causa quae tantum

facinus excuset. relinquenda erat patria et patrimonii facienda

iactura. cui enim non nascenti adque morienti relinquenda quandoque

patria et patrimonii sui facienda iactura est? Christus non

relinquatur, salutis ac sedis aeternae iactura timeatur. clamat

ecce per prophetam Spiritus sanctus: discedite, discedite,

exite inde et inmundum nolite tangere: exitede medio

eius, separamini qui fertis uasa Domini. et qui

uasa sunt Domini ac templum Dei ne inmundum tangere et

feralibus cibis pollui uiolarique cogantur, non exeunt de medio

nec recedunt? alibi quoque uox auditur e caelo praemonens quid

Dei seruos facere oporteret et dicens: exi de ea, populus

meus, ne particeps sis delictorum eius et ne perstringaris

plagis eius. qui exit et cedit delicti particeps

non fit, plagis uero et ipse perstringitur qui socius criminis inuenitur.

et ideo Dominus in persecutione secedere et fugere mandauit

adque ut id fieret et docuit et fecit. nam cum corona de

Dei dignatione descendat nec possit accipi nisi fuerit hora sumendi,

quisque in Christo manens interim cedit non fidem denegat

sed tempus expectat: qui autem cum non secederet cecidit,

negaturus remansit.

Section 11

Dissimulanda, fratres, ueritas non est nec uulneris nostri materia

et causa reticenda. decepit multos patrimonii sui amor

caecus, nec ad recedendum parati aut expediti esse potuerunt quos

facultates suae uelut conpedes ligauerunt. illa fuerunt remanentibus

uincula, illae catenae quibus et uirtus retardata est et fides

pressa et mens uincta et anima praeclusa, ut serpenti terram secundum

Dei sententiam deuoranti praeda et cibus fierent qui terrestribus

inhaererent. et idcirco Dominus bonorum magister et

praemonens in futurum, si uis, inquit, perfectus esse,

uende omnia tua et da pauperibus et habebis

thesaurum in caelis: et ueni, sequere me. si hoc diuites

facerent, per diuitias non perirent, thesaurum in caelo reponentes

hostem nunc et expugnatorem domesticum non haberent:

esset in caelo cor et animus et sensus, si thesaurus esset in caelo,

nec uinci a saeculo posset qui unde uinceretur in saeculo non

haberet. sequeretur Dominum solutus et liber, ut apostoli et sub

apostolis multi et nonnulli saepe fecerunt qui et rebus suis et

parentibus derelictis indiuiduis Christi nexibus adhaeserunt.

Section 12

Sequi autem Christum quomodo possunt qui patrimonii uinculo

detinentur? aut quomodo caelum petunt et ad sublimia et alta

conscendunt qui terrenis cupiditatibus degrauantur? possidere se

credunt qui potius possidentur, census sui serui nec ad pecuniam

domini sed magis pecuniae mancipati. hoc tempus, hos homines

apostolus denotat dicens: qui autem uolunt diuites fieri

incidunt in temptationem et muscipula et desideria

multa et nocentia quae mergunt hominem in perditionem

et in interitum. radix enim omnium malorum

est cupiditas quam quidam adpetentes errauerunt

a fide et inseruerunt se doloribus multis. Dominus

autem quibus nos praemiis ad contemptum rei familiaris

inuitat? parua haec et exigua huius temporis damna quibus mercedibus

pensat? nemo est, inquit, qui relinquat domum

aut agrum aut parentes aut fratres aut uxorem aut

filios propter regnum Dei et non recipiat septies

tantum in isto tempore, in saeculo autem uenturo

uitam aeternam. quibus cognitis et de Dei pollicentis ueritate

conpertis non tantum timenda non est eiusmodi sed et optanda

iactura est ipso denuo Domino praedicante et monente: beati

eritis, cum persecuti uos fuerint et separauerint

uos et expulerint et maledixerint nomini uestro

ut nequam propter filium hominis. gaudete in illa

die et exultate: ecce enim merces uestra multa in

caelis.

Section 13

Sed tormenta postmodum uenerant et cruciatus graues reluctantibus

inminebant. queri de tormentis potest qui per tormenta

superatus est, excusationem doloris obtendere qui uictus est in

dolore. potest rogare talis et dicere: certare quidem fortiter uolui

et sacramenti mei memor deuotionis ac fidei arma suscepi, sed

me in congressione pugnantem cruciamenta uaria et supplicia

longa uicerunt. stetit mens stabilis et fides fortis et cum torquentibus

poenis inmobilis diu anima luctata est. sed cum durissimi

iudicis recrudescente saeuitia iam fatigatum nunc flagella adhuc

scinderent, nunc contunderent fustes, nunc eculeus extenderet,

nunc ungula effoderet, nunc flamma torreret, caro me in conluctatione

deseruit, infirmitas uiscerum cessit, nec animus sed

corpus in dolore defecit/ potest cito proficere ad ueniam causa

talis, potest eiusmodi excusatio esse miserabilis. sic hic Casto et

Aemilio aliquando Dominus ignouit, sic in prima congressione

deuictos uictores in secundo proelio reddidit, ut fortiores ignibus

fierent qui ignibus ante cessissent et unde superati essent inde

superarent. deprecabantur illi non lacrimarum miseratione sed

uulnerum, nec sola lamentabili uoce sed laceratione corporis et

dolore: manabat pro fletibus sanguis et pro lacrimis cruor semiustulatis

uisceribus defluebat.

Section 14

Nunc uero quae uulnera ostendere uicti possunt, quas plagas

hiantium uiscerum, quae tormenta membrorum, ubi non fides

congressa cecidit, sed congressionem perfidia praeuenit? nec excusat

oppressum necessitas criminis, ubi crimen est uoluntatis.

nec hoc eo dico, ut fratrum causas onerem, sed ut magis fratres

ad precem satisfactionis instigem. nam cum scriptum sit: qui

nos felices dicunt in errorem uos mittunt et semitam

pedum uestrorum turbant, qui peccantem blandimentis

adulantibus palpat peccandi fomitem subministrat nec

conprimit delicta ille sed nutrit. at qui consiliis fortioribus redarguit

simul adque instruit fratrem promouet ad salutem. quos

diligo, inquit Dominus, redarguo et castigo. sic oportet

et Domini sacerdotem non obsequiis decipientibus fallere sed

remediis salutaribus prouidere. inperitus est medicus qui tumentes

uulnerum sinus manu parcente contrectat et altis recessibus

uiscerum uirus inclusum dum seruat exaggerat. aperiendum

uulnus est et secandum et putraminibus amputatis medella fortiore

curandum. uociferetur et clamet licet et conqueratur aeger

inpatiens per dolorem, gratias aget postmodum cum senserit

sanitatem.

Section 15

Emersit enim, fratres dilectissimi, nouum genus cladis et

quasi parum persecutionis procella saeuierit, accessit ad cumulum

sub misericordiae titulo malum fallens et blanda pernicies. contra

euangelii uigorem, contra Domini ac Dei legem temeritate quorundam

laxatur incautis conmunicatio, inrita et falsa pax, periculosa

dantibus et nihil accipientibus profutura. non quaerunt

sanitatis patientiam nec ueram de satisfactione medicinam: paenitentia

de pectoribus exclusa est, grauissimi extremique delicti

memoria sublata est. operiuntur morientium uulnera et plaga

letalis altis et profundis uisceribus infixa dissimulato dolore contegitur.

a diaboli aris reuertentes ad sanctum Domini sordidis

et infectis nidore manibus accedunt, mortiferos idolorum cibos

adhuc paene ructantes exhalantibus etiam nunc scelus suum faucibus

et contagia funesta redolentibus Domini corpus inuadunt,

quando occurrat scriptura diuina et clamet et dicat: omnismundus

manducabit carnem, et anima quaecumque manducauerit

ex carne sacrificii salutaris quod est Domini,

et inmunditia ipsius super ipsum est, peribit

anima illa de populo suo, apostolus item testetur et dicat:

non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum:

non potestis mensae Domini conmunicare

et mensae daemoniorum, idem contumacibus et peruicacibus

conminetur et denuntiet dicens: quicumque ederit

panem et biberit calicem Domini indigne reus erit

corporis et sanguinis Domini.

Section 16

Spretis his omnibus adque contemptis ante expiata delicta, ante

exomologesim factam criminis, ante purgatam conscientiam sacrificio

et manu sacerdotis, ante offensam placatam indignantis

Domini et minantis uis infertur corpori eius et sanguini et plus

modo in Dominum manibus adque ore delinquunt quam cum Dominum

negauerunt. pacem putant esse quam quidam uerbis fallentibus

uenditant. non est pax illa sed bellum, nec ecclesiae iungitur

qui ab euangelio separatur. quid iniuriam beneficium

uocant? quid inpietatem uocabulo pietatis adpellant? quid eis qui

flere iugiter et rogare Dominum suum debent intercepta paenitentiae

lamentatione conmunicare se simulant? hoc sunt eiusmodi

lapsis quod grando frugibus, quod turbidum sidus arboribus,

quod armentis pestilens uastitas, quod nauigiis saeua tempestas.

solacium spei adimunt, a radice subuertunt, sermone

morbido ad letale contagium serpunt, nauem scopulis ne in portum

perueniat inlidunt. non concedit pacem facilitas ista sed

tollit, nec conmunicationem tribuit sed inpedit ad salutem. persecutio

est haec alia et alia temptatio, per quam subtilis inimicus

inpugnandis adhuc lapsis occulta populatione grassatur, ut lamentatio

conquiescat, ut dolor sileat, ut delicti memoria uanescat,

conprimatur pectoris gemitus, statuatur fletus oculorum

nec Dominum grauiter offensum longa et plena paenitentia deprecetur,

cum scriptum sit: memento unde cecideris et

age paenitentiam.

Nemo se fallat, nemo decipiat. solus Dominus misereri potest.

Section 17

ueniam peccatis quae in ipsum commissa sunt solus potest ille

largiri qui peccata nostra portauit, qui pro nobis doluit, quem

Deus tradidit pro peccatis nostris. homo Deo maior non potest esse,

nec remittere aut donare indulgentia sua seruus potest quod in

Dominum delicto grauiore commissum est, ne adhuc lapso et hoc

accedat ad crimen, si nesciat esse praedictum: maledictus

homo qui spem habet in hominem. Dominus orandus est,

Dominus nostra satisfactione placandus est qui negantem negare

se dixit, qui omne iudicium de patre solus accepit. credimus

quidem posse aput iudicem plurimum martyrum merita et opera

iustorum, sed cum iudicii dies uenerit, cum post occasum saeculi

huius et mundi ante tribunal Christi populus eius adstiterit.

Section 18

Ceterum si quis praepropera festinatione temerarius remissionem

peccatorum dare se cunctis putat posse aut audet Domini

praecepta rescindere, non tantum nihil prodest sed et obest lapsis.

prouocasse est iram non seruasse sententiam nec misericordiam

prius Domini deprecandam putare, sed contempto Domino de

sua facilitate praesumere. sub ara Dei animae occisorum martyrum

clamant magna uoce dicentes: quousque, Domine sanctus

et uerus, non iudicas et uindicas sanguinem nostrum

de his qui in terris inhabitant? et requiescere

ac patientiam tenere adhuc iubentur. et quemquam posse aliquis

existimat remittendis passim donandisque peccatis bonum fieri

contra iudicem uelle aut prius quam uindicetur ipse alios posse

defendere? mandant aliquid martyres fieri: si iusta, si licita,

si non contra ipsum Dominum a Dei sacerdote facienda: sit obtemperantis

facilis et prona consensio, si petentis fuerit religiosa

moderatio. mandant aliquid martyres fieri: si scripta non sunt

in Domini lege quae mandant, ante est ut sciamus illos de Domino

inpetrasse quod postulant, tunc facere quod mandant. neque

enim statim uideri potest diuina maiestate concessum quod fuerit

humana pollicitatione promissum.

Section 19

Nam et Moyses pro peccatis populi petit nec tamen peccantibus

ueniam cum petisset accepit. precor, ait, Domine, deliquit

populus hic delictum grande: et nunc si

dimittis eis delictum, dimitte: sin autem, dele me de

libro quem scripsisti. et dixit Dominus ad Moysen:

si qui deliquit ante me, deleam eum de libro meo.

ille amicus Dei, ille facie ad faciem locutus saepe cum Domino

quod petit inpetrare non potuit nec Dei indignantis offensam sua

deprecatione placauit. Hieremiam Deus laudat et praedicat dicens:

priusquam te formarem in utero, noui te, et priusquam

exires de uulua, sanctificaui te et prophetam

in gentes posui te, et eidem pro peccatis populi deprecanti

frequenter et oranti noli, inquit, orare pro populo hoc

et noli postulare pro eis in prece et oratione, quia

non exaudiam in tempore quo inuocabunt me, in

tempore adflictationis suae. quid uero iustius Noe, qui

cum repleta esset terra peccatis, solus inuentus est iustus in

terris? quid gloriosius Danihele ? quid ad facienda martyria in

fidei firmitate robustius, in Dei dignatione felicius, qui totiens

et cum confligeret uicit et cum uinceret superuixit? quid Iob in

operibus promptius, in temptationibus fortius, in dolore patientius,

in timore summissius, in fide uerius? nec hi tamen si rogarent,

concessurum se Deus dixit. cum propheta Ezechiel pro delicto

populi deprecaretur, terra, inquit, quaecumque peccauerit

mihi ut delinquat delictum, extendam manum

meam super eam et obteram stabilimentum

panis et inmittam in eam famem et auferam ab ea

hominem et pecora. et si fuerint tres uiri hi in medio

eius Noe et Danihel et Iob, non liberabunt filios

neque filias, ipsi soli salui erunt. adeo non omne quod

petitur in praeiudicio petentis sed in dantis arbitrio est, nec

quicquam sibi usurpat et uindicat humana sententia, nisi adnuat

et censura diuina.

Section 20

In euangelio Dominus loquitur dicens: qui confessus me

fuerit coram hominibus, et ego confitebor eum coram

patre meo qui est in caelis: qui autem me

negauerit, et ego negabo eum. si negantem non negat,

nec confitentem confitetur. non potest euangelium in parte consistere

et in parte nutare. aut utrumque oportet ualeat aut utrumque

uim amittat amittat. si negantes rei criminis non erunt, nec

confitentes praemium uirtutis accipiunt. porro si fides quae uicerit

coronatur, necesse est et uicta perfidia puniatur. ita martyres

aut nihil possunt, si euangelium solui potest, aut si euangelium

solui non potest, contra euangelium facere non possunt

qui de euangelio martyres fiunt. nemo, fratres dilectissimi, nemo

infamet martyrum dignitatem, nemo eorum glorias destruat et

coronas. manet incorruptae fidei robur incolume, nec dicere aliquid

aut facere contra Christum potest cuius et spes et fides et uirtus

et gloria omnis in Christo est: ut ab episcopis contra mandatum

Dei fiat, auctores esse non possunt qui ipsi Dei mandata fecerunt.

an quisquam maior Deo aut diuina bonitate clementior qui aut

infectum uelit quod passus est Deus fieri aut quasi illi minus

potestatis ad protegendam ecclesiam suam fuerit, auxilio nos suo

putet posse seruari ?

Section 21

Nisi si haec Deo ignorante gesta sunt aut non permittente ipso

omnia ista uenerunt: doceat indocibiles et admoneat inmemores

scriptura diuina quae loquitur dicens: quis dedit in direptionem

Iacob et Israhel eis qui praedabantur illum?

nonne Deus cui peccauerunt et noluerunt in uiis eius

ambulare neque audire legem eius? et superduxit

super eos iram animationis suae. et alibi testatur ac

dicit: numquid non ualet manus Dei ut saluos faciat

aut grauauit aurem ut non exaudiat? sed peccata

uestra inter uos et Deum separant et propter peccata

uestra auertit faciem a uobis ne misereatur.

delicta nostra reputemus, actus nostri et animi secreta uoluentes

conscientiae merita ponderemus. redeat in cor nostrum non ambulasse

nos in uiis Domini, abiecisse legem Dei, praecepta eius

et monita salutaria numquam seruare uoluisse.

Section 22

Quid de eo boni sentias, quem timorem fuisse aput eum, quam

fidem credas, quem corrigere nec metus potuit, quem persecutio

ipsa non reformauit? alta et recta ceruix nec quia cecidit

inflexa est: tumens animus et superbus nec quia uictus est fractus

est. iacens stantibus et integris uulneratus minatur et quod

non statim Domini corpus inquinatis manibus accipiat aut ore

polluto Domini sanguinem bibat, sacerdotibus sacrilegus irascitur.

adque — o tuam nimiam, furiose, dementiam! — irasceris

ei qui abs te iram Dei auertere nititur, ei minaris qui pro te

Domini misericordiam deprecatur, qui uulnus tuum sentit quod

ipse non sentis, qui pro te lacrimas fundit quas ipse forsitan non

fundis. oneras adhuc crimen et cumulas et cum ipse sis inplacabilis

ad antistites et sacerdotes Dei, putas circa te Dominum

posse placari? ,.

Section 23

Accipe potius et admitte quae loquimur. quid surdae aures salutaria

praecepta non audiunt quae monemus? quid caeci oculi

paenitentiae iter non uident quod obtendimus? quid praeclusa et

alienata mens remedia uitalia non conspicit quae de scripturis

caelestibus et discimus et docemus ? aut si incredulis quibusdam

minor fides est futurorum, uel praesentibus terreantur. ecce

eorum qui negauerunt quae supplicia conspicimus, quos eorum

tristes exitus flemus! nec hic esse sine poena possunt, quamuis

necdum [poenae] dies uenerit. plectuntur interim quidam, quo

ceteri dirigantur. exempla sunt omnium tormenta paucorum.

Section 24

Vnus ex his qui sponte Capitolium negaturus ascendit postquam

Christum negauit obmutuit. poena inde coepit unde coepit

et crimen, ut nec rogare iam posset qui uerba ad precum misericordiam

non haberet. alia in balneis constituta – hoc enim crimini

eius et malis deerat, ut et ad balneas statim pergeret quae lauacri

uitalis gratiam perdidisset – sed illic ab inmundo spiritu inmunda

correpta laniauit dentibus linguam quae fuerat uel pasta inpie

uel locuta. postquam sceleratus cibus sumptus est, in perniciem

suam rabies oris armata est. ipsa sui carnifex extitit nec diu superesse

postmodum potuit, dolore uentris et uiscerum cruciata

defecit.

Section 25

Praesente ac teste me ipso accipite quid euenerit. parentes

forte fugientes dum trepidi minus consulunt, sub nutricis alimento

paruulam filiam reliquerunt. relictam nutrix detulit ad

magistratus. illic ei aput idolum quo populus confluebat, quod

carnem necdum posset edere per aetatem, panem mero mixtum,

quod tamen et ipsum de immolatione pereuntium supererat, tradiderunt.

recepit filiam postmodum mater. sed facinus puella

commissum tam loqui et indicare non potuit quam nec intellegere

prius potuit nec arcere. ignoratione igitur obreptum est, ut

sacrificantibus nobis eam secum mater inferret. sed enim puella

mixta cum sanctis precis nostrae et orationis inpatiens nunc ploratu

concuti, nunc mentis aestu fluctuabunda iactari, uelut tortore

cogente quibus poterat indiciis conscientiam facti in simplicibus

adhuc annis rudis anima fatebatur. ubi uero sollemnibus

adinpletis calicem diaconus offerre praesentibus coepit et accipientibus

ceteris locus eius aduenit, faciem suam paruula instinctu

diuinae maiestatis auertere, os labiis obdurantibus premere,

calicem recusare. perstitit tamen diaconus et reluctanti

licet de sacramento calicis infudit. tunc sequitur singultus et uomitus.

in corpore adque ore uiolato eucharistia permanere non

potuit, sanctificatus in Domini sanguine potus de pollutis uisceribus

erupit. tanta est potestas Domini, tanta maiestas: secreta

tenebrarum sub eius luce detecta sunt, sacerdotem Dei nec

occulta crimina fefellerunt.

Section 26

Hoc circa infantem quae ad loquendum alienum circa se crimen

necdum habuit aetatem. at uero ea quae aetate prouecta et in

annis adultioribus constituta sacrificantibus latenter obrepsit non

cibum sed gladium sibi sumens et uelut quaedam uenena letalia

intra fauces et pectus admittens angi et anima exaestuante concludi

postmodum coepit et pressuram non iam persecutionis sed

delicti sui passa palpitans et tremens concidit. inpunitum diu

non fuit nec occultum dissimulatae conscientiae crimen. quae

fefellerat hominem Deum sensit ultorem. et cum quaedam arcam

suam in quo Domini sanctum fuit manibus inmundis temptasset

aperire, igne inde surgente deterrita est ne auderet adtingere.

et alius qui et ipse maculatus sacrificio a sacerdote celebrato

partem cum ceteris ausus est latenter accipere, sanctum

Domini edere et contrectare non potuit, cinerem ferre se apertis

manibus inuenit. documento unius ostensum est Dominum recedere

cum negatur nec inmerenti ad salutem prodesse quod sumitur,

quando gratia salutaris in cinerem sancto fugiente mutetur.

quam multi cottidie inmundis spiritibus adinplentur, quam multi

usque ad insaniam mentis excordes dementiae furore quatiuntur!

nec necesse est ire per exitus singulorum, cum per orbis multiformes

ruinas tam delictorum poena sit uaria quam delinquentium

multitudo numerosa. unusquisque consideret non quid alius

passus sit sed quid pati et ipse mereatur, nec euasisse se credat,

si eum interim poena distulerit, cum timere plus debeat quem

sibi Dei iudicis ira seruauit.

Section 27

Nec sibi quo minus agant paenitentiam blandiantur qui etsi nefandis

sacrificiis manus non contaminauerunt, libellis tamen conscientiam

miscuerunt. et illa professio est denegantis, contestatio

est christiani quod fuerat abnuentis. fecisse se dixit quidquid

alius faciendo commisit, cumque scriptum sit:nonpotestis

duobus dominis seruire, seruiuit saeculari domino, obtemperauit

eius edicto, magis obaudiuit humano inperio quam

Deo. uiderit an minore uel dedecore uel crimine aput homines

publicauerit quod admisit: Deum tamen iudicem fugere et uitare

non poterit, cum dicat Spiritus sanctus in psalmis: quod est

inperfectum meum uiderunt oculi tui et in libro

tuo omnes scribentur, et iterum: homo uidet in faciem,

Deus in cor, ipse quoque Dominus praemoneat et praestruat

dicens: et scient omnes ecclesiae quia ego sum

scrutator renis et cordis. perspicit ille abdita et secreta

adque occulta considerat, nec Dei oculos euadere potest aliquis dicentis:

ego Deus adproximans et non Deus de longinquo.

si absconditus fuerit homo in absconditis, ego

ergo non uidebo eum P uidet ille corda et pectora singulorum,

et iudicaturus non tantum de factis sed et de uerbis et de cogitationibus

nostris omnium mentes uoluntatesque conceptas in

ipsis adhuc clausi pectoris latebris intuetur.

Section 28

Denique quanto et fide maiore et timore meliore sunt qui

quamuis nullo sacrificii aut libelli facinore constricti, quoniam

tamen de hoc uel cogitauerunt, hoc ipsum aput sacerdotes Dei

dolenter et simpliciter confitentes exomologesim conscientiae faciant,

animi sui pondus exponant, salutarem medellam paruis

licet et modicis uulneribus exquirant scientes scriptum esse:

Dens non deridetur. derideri et circumueniri Deus non potest

nec astutia aliqua fallente deludi. plus immo delinquit qui

secundum hominem Deum cogitans euadere se poenam criminis

credit, si non palam crimen admisit. Christus in praeceptis suis

dicit: qui confusus me fuerit, confundet eum filius

hominis: et Christianum se putat qui Christianus esse aut confunditur

aut ueretur? quomodo potest esse cum Christo qui ad

Christum pertinere aut erubescit aut metuit ? minus plane peccauerit

non uidendo idola nec sub oculis circumstantis adque insultantis

populi sanctitatem fidei profanando, non polluendo manus

suas funestis sacrificiis nec sceleratis cibis ora maculando. hoc eo

proficit ut sit minor culpa, non ut innocens conscientia. facilius

potest ad ueniam criminis peruenire, non est tamen inmunis a

crimine: nec cesset in agenda paenitentia adque in Domini misericordia

deprecanda, ne quod minus esse in qualitate delicti uidetur

in neglecta satisfactione cumuletur.

Section 29

Confiteantur singuli quaeso uos, fratres, delictum suum, dum

adhuc qui deliquit in saeculo est, dum admitti confessio eius potest,

dum satisfactio et remissio [facta] per sacerdotes aput Dominum

grata est. conuertamur ad Dominum mente tota et paenitentiam

criminis ueris doloribus exprimentes Dei misericordiam

deprecemur. illi se anima prosternat, illi maestitia satisfaciat,

illi spes omnis incumbat. rogare qualiter debeamus dicit ipse.

reuertimini, inquit, ad me ex toto corde uestro simulque

et ieiunio et fletu et planctu et discindite

corda uestra et non uestimenta uestra. ad Dominum

toto corde redeamus, iram et offensam eius ieiuniis, fletibus,

planctibus sicut monet ipse placemus.

Section 30

Lamentari eum putamus ex toto corda, ieiuniis, fletibus, planctibus

Dominum deprecari qui ex primo criminis die lauacra cottidie

celebrat, qui epulis afluentibus pastus et sagina largiore

distentus cruditates suas postridie ructat nec cibos et potus suos

cum pauperum necessitate communicat? qui hilaris ac laetus

procedit quomodo mortem suam deflet, cumque scriptum sit:

non corrumpetis effigiem barbae uestrae, barbam

uellit et faciem suam comit? et placere nunc cuiquam studet qui

Deo displicet? an illa ingemescit et plangit cui uacat cultum

pretiosae uestis induere nec indumentum Christi quod perdidit

cogitare, accipere pretiosa ornamenta et monilia laborata, nec

diuini et caelestis ornatus damna deflere ? tu licet indumenta peregrina

et uestes sericas induas, nuda es: auro te licet et margaritis

gemmisque condecores, sine Christi decore deformis es. et

quae capillos tuos inficis uel nunc in doloribus desine, et quae

nigri pulueris ductu oculorum liniamenta depingis uel nunc lacrimis

oculos tuos ablue. si quem de tuis carum mortalitatis exitu

perdidisses, ingemesceres dolenter et fleres, facie inculta, ueste

mutata, neclecto capillo, uulto nubilo, ore deiecto indicia maeroris

ostenderes. animam tuam, misera, perdidisti, spiritaliter

mortua superuiuere hic tibi et ipsa ambulans funus tuum portare

coepisti: et non acriter plangis, non iugiter ingemescis, non te

uel pudore criminis uel continuatione lamentationis abscondis?

ecce peiora adhuc peccandi uulnera, ecce maiora delicta peccasse

nec satisfacere, deliquisse nec delicta deflere.

Section 31

Ananias, Azarias et Misahel inlustres ac nobiles pueri quominus

exomologesim Deo faciant nec inter flammas et camini

exaestuantis incendia quieuerunt. bene sibi [licet] conscii et Dominum

fidei ac timoris obsequio saepe promeriti humilitatem

tamen tenere et Deo satisfacere nec inter ipsa gloriosa uirtutum

suarum martyria destiterunt. loquitur scriptura diuina, stans,

inquit, Azarias precatus est et aperuit os suum et

exomologesim faciebat Deo simul cum sodalibus

suis in medio igni. Daniel quoque post fidei adque innocentiae

suae multiplicem gratiam, post dignationem Domini circa .

uirtutes ac laudes suas saepe repetitam ieiuniis adhuc promereri

Deum nititur, in sacco ac cinere uolutatur exomologesim faciens

dolenter et dicens: Domine Deus magnus et fortis et

metuendus qui seruas testamentum et miserationem

eis qui te diligunt et conseruant inperia tua, peccauimus,

facinus admisimus, inpii fuimus, transgressi

sumus ac deseruimus praecepta tua et iudicia

tua, non audiuimus puerorum tuorum prophetarum

quae locuti sunt in nomine tuo super reges nostros

et omnes gentes et super omnem terram. tibi, Domine,

tibi iustitia, nobis autem confusio.

Section 32

Haec mites, haec simplices, haec innocentes in promerenda

Dei maiestate fecerunt: et nunc satisfacere Domino ac precari

detrectant qui Dominum negauerunt! quaeso uos, fratres, adquiescite

salutaribus remediis, consiliis oboedite melioribus, cum

lacrimis nostris uestras lacrimas iungite, cum nostro gemitu

uestros gemitus copulate. rogamus uos ut pro uobis Dominum

rogare possimus, preces ipsas ad uos prius uertimus quibus Deum

pro uobis ut misereatur oramus. agite paenitentiam plenam, dolentis

ac lamentantis animi probate maestitiam! I

Section 33

Nec uos quorundam moueat aut error inprouidus aut stupor

uanus, qui cum teneantur in tam graui crimine percussi sunt

animi caecitate, ut nec intellegant delicta nec plangant. indignantis

Dei maior haec plaga est sicut scriptum est: et dedit

illis Deus spiritum transpunctionis, et iterum: dilectum

ueritatis non receperunt ut salui fierent.

ac propterea mittit illis Deus operationem erroris

ut credant mendacio, ut iudicentur omnes qui non

crediderunt ueritati, sed sibi placent in iniustitia.

iniuste sibi placentes et transpunctae mentis alienatione dementes

Domini praecepta contemnunt, medellam uulneris neclegunt,

agere paenitentiam nolunt. ante admissum facinus inprouidi,

post facinus obstinati, nec prius stabiles nec postmodum supplices,

quando debuerant stare, iacuerunt, quando iacere et

prosternere se Deo debent, stare se opinantur. pacem sibi ultro

nemine dante sumpserunt, falsa pollicitatione seducti et apostatis

ac perfidis iuncti errorem pro ueritate suscipiunt,

communicationem non communicantium ratam ducunt, hominibus contra

Deum credunt qui contra homines Deo non crediderunt.

Section 34

Eiusmodi homjnes quantum potestis etfugite, perniciosis contactibus

adhaerentes salubri cautione uitate. sermo eorum sicut

cancer serpit, conloquium uelut contagium transilit, noxia et

uenenata persuasio persecutione ipsa peius interficit. illic superest

paenitentia quae satisfaciat. qui autem paenitentiam criminis

tollunt satisfactionis uiam cludunt. ita fit ut dum temeritate

quorundam uel promittitur salus falsa uel creditur, spes

uerae salutis adimatur.

Section 35

Vos uero, fratres, quorum timor Domini promis est et in ruina

licet animus constitutus mali sui memor est, paenitentes ac dolentes

peccata uestra perspicite, grauissimum conscientiae crimen

agnoscite, ad intellegentiam delicti uestri oculos cordis aperite,

nec desperantes misericordiam Domini nec tamen iam ueniam

uindicantes. Deus quantum patris pietate indulgens semper et

bonus est, tantum iudicis maiestate metuendus est. quam magna

deliquimus, tam granditer defleamus. alto uulneri diligens et

longa medicina non desit, paenitentia crimine minor non sit.

putasne tu Deum cito posse placari quem uerbis perfidis abnuisti,

cui patrimonium praeponere maluisti, cuius templum sacrilega

contagione uiolasti? putas facile eum misereri tui quem tuum

non esse dixisti? orare oportet inpensius et rogare, diem luctu

transigere, uigiliis noctes ac fletibus ducere, tempus omne lacrimosis

lamentationibus occupare, stratos solo adhaerere cineri, in

cilicio et sordibus uolutari, post indumentum Christi perditum

nullum iam uelle uestimentum, post diaboli cibum malle

ieiunium, iustis operibus incumbere quibus peccata purgantur,

eleemosynis frequenter insistere quibus a morte animae liberantur.

quod aduersarius auferebat Christus accipiat, nec teneri iam

nec amari patrimonium debet quo quis et deceptus et uictus est.

pro hoste uitanda res, pro latrone fugienda, pro gladio metuenda

possidentibus et ueneno. ad hoc tantum profuerit quod remansit,

ut inde crimen et culpa redimatur. incunctanter et largiter fiat

operatio, census omnis in medellam uulneris erogetur, opibus et

facultatibus nostris qui de nobis iudicaturus est Dominus faeneretur.

sic sub apostolis fides uiguit, sic primus credentium populus

Christi mandata seruauit: prompti erant, largi erant.

distribuendum per apostolos totum dabant et non talia delicta

redimebant.

Section 36

Si precem toto corde quis faciat, si neris paenitentiae lamentis

et lacrimis ingemescat, si ad ueniam delicti sui Dominum iustis

et continuis operibus inflectat, misereri talium potest qui et misericordiam

suam protulit dicens: cum conuersus fueris et

gemueris, tunc saluaberis et scies ubi fueris, et

iterum: nolo mortem morientis, dicit Dominus, quantum

ut reuertatur et uiuat. et Iohel propheta pietatem

Domini Domino ipso monente declarat, reuertimini, inquit,

ad Dominum Deum uestrum, quoniam misericors et

pius est et patiens et multae miserationis et qui.

sententiam flectat aduersus malitiam inrogatam.

potest ille indulgentiam dare, sententiam suam potest ille deflectere.

paenitenti, operanti, roganti potest clementer ignoscere,

potest in acceptum referre quidquid pro talibus et petierint

martyres et fecerint sacerdotes. uel si quis eum plus suis

satisfactionibus mouerit, si eius iram, si indignationis offensam iusta

deprecatione placauerit, dat ille et arma rursum quibus uictus

armetur, reparat et conroborat uires quibus fides instaurata uegetetur.

repetet certamen suum miles, iterabit aciem, prouocabit

hostem et quidem factus ad proelium fortior per dolorem. qui sic

Deo satisfecerit, qui paenitentia facti sui, qui pudore delicti plus

et uirtutis et fidei de ipso lapsus sui dolore conceperit, exauditus

et adiutus a Domino, quam contristauerat nuper laetam faciet

ecclesiam nec solam iam Dei ueniam merebitur sed coronam.